Điểm nghẽn trong phát triển công nghiệp văn hóa

Sự đứt gãy của các không gian sáng tạo và giới hạn của nguồn lực xã hội hóa văn hóa

Thực tiễn đời sống văn hóa nghệ thuật trong những năm gần đây chứng kiến không ít trăn trở từ cộng đồng sáng tạo. Việc Lễ hội Gió mùa (Monsoon Music Festival) phải tạm dừng tổ chức sau gần một thập kỷ kiên trì hoạt động đã để lại khoảng trống lớn trong không gian thưởng thức nghệ thuật cộng đồng. Đây không chỉ là sự biến mất của một sân chơi âm nhạc từng góp phần đưa Hà Nội gia nhập bản đồ các điểm hẹn âm nhạc quốc tế, mà còn là minh chứng rõ nét cho thấy những khó khăn nội tại của các dự án văn hóa mang tính xã hội hóa cao.

Dù đã tạo dựng được thương hiệu vững chắc cùng một tệp khán giả trung thành, những sự kiện này vẫn phải đối mặt với áp lực tài chính khổng lồ. Đầu tư vào văn hóa vốn dĩ đòi hỏi nguồn vốn đầu tư ban đầu lớn, thời gian thu hồi vốn dài hạn và biên độ lợi nhuận không dễ đo đếm bằng các thước đo kinh tế thông thường. Tuy nhiên, hệ thống cơ chế, chính sách hỗ trợ, các ưu đãi về tín dụng, thuế hay không gian hoạt động từ phía nhà quản lý vẫn chưa bắt nhịp kịp thời với nhịp độ phát triển thực tế của thị trường. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp sáng tạo và nhà tổ chức sự kiện rơi vào thế đơn độc khi phải tự gánh vác trọn vẹn rủi ro tài chính.

Khoảng trống trong việc chuyển hóa giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế

Bên cạnh áp lực về nguồn lực tài chính, bài toán thương mại hóa các sản phẩm văn hóa mang đậm bản sắc dân tộc vẫn là một điểm nghẽn chưa được khơi thông. Trên thực tế, nhiều sản phẩm nghệ thuật chất lượng cao, đơn cử như album "Made in Vietnam" khai thác chất liệu dân ca từ ba miền đất nước, đã tạo được tiếng vang lớn và gây ấn tượng sâu sắc với công chúng cũng như giới chuyên môn. Dẫu vậy, khoảng cách từ một sản phẩm nghệ thuật thành công đến một tài sản kinh tế có khả năng định giá và tái đầu tư vẫn còn rất xa. 

Theo góc nhìn từ những người làm thực tiễn, khó khăn lớn nhất của các doanh nghiệp sáng tạo nằm ở chỗ tài sản họ tạo ra phần lớn là tài sản vô hình. Khi thiếu đi các tiêu chuẩn định giá, các khung pháp lý kỹ thuật về thẩm định giá tài sản trí tuệ ở mức cơ bản, các doanh nghiệp hoàn toàn không có cơ sở để chứng minh giá trị sản phẩm. Điều này dẫn đến việc họ không thể tiếp cận các nguồn vốn ngân hàng hay các quỹ đầu tư mạo hiểm, khiến chuỗi giá trị của ngành công nghiệp văn hóa bị đứt gãy ngay ở khâu chuyển hóa kinh tế.

Thách thức về năng lực cạnh tranh và sức lan tỏa trên không gian số

Nhìn rộng ra bình diện khu vực và quốc tế, năng lực cạnh tranh của công nghiệp văn hóa Việt Nam vẫn còn những khoảng cách nhất định cần thu hẹp. Mặc dù thị trường nội địa đã ghi nhận những tín hiệu tích cực khi một số bộ phim điện ảnh Việt Nam đạt doanh thu trăm tỷ đồng, thu hút lượng lớn khán giả trong nước, nhưng việc định hình các thương hiệu văn hóa có tầm ảnh hưởng mạnh mẽ trong khu vực và trên thế giới vẫn là một mục tiêu xa vời. 

Trong kỷ nguyên số hóa, tốc độ lan tỏa và sức hấp dẫn của các giá trị văn hóa tích cực trên môi trường mạng còn nhiều hạn chế. Sự bùng nổ của các luồng văn hóa ngoại sinh đặt ra thách thức không nhỏ đối với việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Nếu không có những chiến lược đầu tư bài bản về hạ tầng công nghệ số và năng lực truyền thông quốc tế, các giá trị văn hóa truyền thống rất dễ bị lấn át, làm lu mờ khả năng khẳng định "sức mạnh mềm" của quốc gia trên trường quốc tế.

Hoàn thiện hành lang pháp lý để hiện thực hóa khát vọng phát triển

Để giải quyết tận gốc các điểm nghẽn nêu trên, việc xây dựng một hành lang pháp lý chuyên biệt và toàn diện được xem là chìa khóa then chốt. Dự thảo Luật Phát triển Công nghiệp văn hóa đang trong quá trình gấp rút hoàn thiện, mang theo kỳ vọng lớn của toàn ngành. Định hướng từ các cơ quan quản lý nhà nước cho thấy đạo luật này sẽ tiếp cận vấn đề một cách toàn diện, tập trung thiết lập các cơ chế chính sách nhằm huy động sự tham gia của tất cả các chủ thể trong xã hội, khơi thông các nguồn lực và giải phóng tối đa sức sáng tạo. 

Hiện tại, công nghiệp văn hóa Việt Nam đang đóng góp khoảng 4% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Khoảng cách 3% để vươn tới mục tiêu đạt 7% GDP vào năm 2030 đòi hỏi một quyết tâm chính trị mạnh mẽ cùng những giải pháp đồng bộ. Việc lấp đầy bốn khoảng trống cốt lõi bao gồm nguồn lực tài chính, khả năng chuyển hóa giá trị kinh tế của tài sản trí tuệ, năng lực cạnh tranh quốc tế và sức lan tỏa văn hóa trên không gian số chính là điều kiện tiên quyết. Chỉ khi các điểm nghẽn này được tháo gỡ bằng những chính sách thực chất, công nghiệp văn hóa mới thực sự trở thành một ngành kinh tế sáng tạo chủ lực, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển phồn vinh của đất nước.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại:

https://vtvgo.vn/video/catalog/list/ffc98a39-06ff-424b-a85f…lich-su--di-san-19,ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87.html