Khi du lịch đại chúng ưu tiên số lượng hơn chất lượng, các di sản dễ rơi vào cái bẫy "thương mại hóa", nơi các giá trị cốt lõi bị làm mờ đi để phục vụ các dịch vụ giải trí ngắn hạn, gây ra những tổn thương khó phục hồi cho hồn cốt của di tích.

Để giải quyết bài toán này, các chuyên gia văn hóa đề xuất lộ trình chuyển đổi dựa trên mô hình bảo tồn thích ứng với ba trụ cột chính. Trước hết là việc bảo tồn dựa vào cộng đồng, thông qua cơ chế chia sẻ lợi ích trực tiếp để người dân địa phương trở thành những người bảo vệ di sản tự nguyện thay vì chỉ là đối tượng đứng ngoài cuộc phát triển. 

Song song đó, việc ứng dụng công nghệ giám sát từ xa với hệ thống cảm biến và camera AI giúp theo dõi các biến đổi vật lý của di tích và kiểm soát lưu lượng khách theo thời gian thực, đảm bảo không vượt quá sức chứa cho phép. Cuối cùng, việc quy hoạch vùng đệm di sản bền vững sẽ thiết lập các vành đai bảo vệ nghiêm ngặt, ngăn chặn sự xâm lấn của các công trình đô thị hiện đại vào không gian lịch sử.

Một trong những giải pháp đột phá cho năm 2026 là đẩy mạnh cơ chế Hợp tác công tư (PPP) trong trùng tu và quản lý di tích. Trong mô hình này, Nhà nước giữ vai trò định hướng và giám sát pháp lý, trong khi doanh nghiệp đóng góp nguồn lực tài chính và sự sáng tạo trong việc tổ chức dịch vụ.

Sự kết hợp này giúp giảm bớt gánh nặng ngân sách và mang lại sức sống mới cho các di tích thông qua các sản phẩm du lịch văn hóa chất lượng cao, giúp di sản không chỉ được bảo vệ mà còn có khả năng tự tái tạo nguồn lực để tồn tại bền vững với thời gian.

Trong kỷ nguyên của thế hệ Gen Z và Gen Alpha, các bảo tàng truyền thống với tủ kính và bảng chú thích tĩnh đang dần mất đi sức hút vốn có. Để di sản không bị lãng quên trong dòng chảy thời đại, việc chuyển dịch sang không gian số là yêu cầu bắt buộc nhằm tạo ra sự tương tác đa giác quan. Công nghệ giờ đây không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành cầu nối quan trọng, định nghĩa lại cách con người tiếp cận và hưởng thụ các giá trị lịch sử một cách chủ động và đầy cảm hứng.

Ba giải pháp công nghệ mũi nhọn đang được triển khai đồng bộ nhằm nâng tầm trải nghiệm du khách. Đầu tiên là số hóa 3D hiện vật, cho phép lưu trữ di sản "vĩnh viễn" trước các nguy cơ thiên tai và giúp khách tham quan tương tác với vật phẩm ở khoảng cách gần trong không gian ảo.

Tiếp theo, trải nghiệm thực tế tăng cường (AR) hỗ trợ phục dựng các công trình đã bị hủy hoại ngay trên nền móng cũ, mang đến cái nhìn trực quan về quá khứ ngay tại điểm tham quan. Cuối cùng, việc ứng dụng Big Data giúp các nhà quản lý phân tích hành vi du khách, từ đó thấu hiểu thị hiếu để điều chỉnh nội dung trưng bày và tối ưu hóa quy trình đón tiếp một cách khoa học.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ, yếu tố then chốt để thành công vẫn nằm ở con người. Việc nâng cao năng lực công nghệ cho đội ngũ cán bộ quản lý di tích là nhiệm vụ cấp thiết để vận hành hiệu quả các hệ thống bảo tàng thông minh hiện đại. Chỉ khi có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư duy bảo tồn truyền thống và kỹ năng quản trị kỹ thuật số, chúng ta mới có thể tạo ra những không gian di sản vừa giàu tính lịch sử, vừa đầy hơi thở tương đại, đủ sức chinh phục những thế hệ du khách của tương lai./.