Chiến lược đánh thức tiềm năng giá trị truyền thống trong nền kinh tế sáng tạo
Trong nhiều thập kỷ, di sản thường được xem là những hiện vật cần được "đóng khung" và bảo vệ nghiêm ngặt trong không gian bảo tàng. Tuy nhiên, quan niệm này đang dần thay đổi khi Việt Nam xác định công nghiệp văn hóa là một trong những trụ cột phát triển kinh tế xã hội.
Di sản không còn là những "bảo tàng tĩnh" chỉ để chiêm bái, mà đã trở thành nguyên liệu đầu vào quý giá cho các ngành sáng tạo như du lịch văn hóa, điện ảnh, thiết kế và thời trang. Sự chuyển dịch này không làm mất đi giá trị gốc mà ngược lại, giúp di sản có thêm đời sống mới, gần gũi hơn với công chúng và mang lại nguồn thu tái đầu tư cho chính công tác bảo tồn.
Tại các đô thị lớn như Hà Nội hay Hội An, việc khai thác di sản đã không còn dừng lại ở việc bán vé tham quan. Các không gian di sản đang được "tái cấu trúc" để trở thành những tổ hợp sáng tạo. Chẳng hạn, các nhà máy cũ, các khu phố cổ hay những di tích lịch sử đang được lồng ghép các hoạt động nghệ thuật đương đại, các show diễn thực cảnh và không gian trải nghiệm số. Điều này giúp khách du lịch, đặc biệt là thế hệ trẻ, cảm nhận được hơi thở của lịch sử thông qua ngôn ngữ của thời đại mới. Khi di sản "sống" cùng dòng chảy kinh tế, nó tự tạo ra cơ chế bảo vệ tự thân thay vì chỉ dựa vào ngân sách nhà nước.
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, việc chuyển hóa di sản thành sản phẩm của công nghiệp văn hóa là lộ trình tất yếu để giải quyết bài toán giữa bảo tồn và phát triển. Bà nhận định rằng di sản chỉ thực sự phát huy giá trị khi nó tạo ra được sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại. Việc số hóa di sản và ứng dụng công nghệ thực tế ảo không chỉ giúp lưu trữ dữ liệu chính xác mà còn tạo ra những sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế, giúp quảng bá hình ảnh quốc gia một cách hiệu quả và sinh động nhất.
Thực tiễn từ doanh nghiệp và bài toán hài hòa lợi ích trong khai thác di sản
Sự tham gia của các doanh nghiệp đóng vai trò then chốt trong việc "kích hoạt" các di sản tĩnh. Các tập đoàn lớn hiện nay không chỉ đầu tư vào hạ tầng du lịch mà còn chú trọng vào việc xây dựng các hệ sinh thái văn hóa. Những sản phẩm như show diễn thực cảnh "Tinh hoa Bắc Bộ" hay "Ký ức Hội An" là minh chứng rõ nét cho việc dùng công nghệ và tư duy quản trị doanh nghiệp để "thổi hồn" vào các câu chuyện lịch sử.
Khi doanh nghiệp đầu tư bài bản, họ tạo ra chuỗi giá trị từ dịch vụ lưu trú, ẩm thực đến quà tặng lưu niệm dựa trên chất liệu di sản, từ đó tạo ra việc làm và sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương – những người trực tiếp nắm giữ và bảo vệ di sản.
Dưới góc độ doanh nghiệp, ông Đặng Minh Trường, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Sun Group từng chia sẻ rằng việc phát triển du lịch gắn liền với văn hóa di sản là con đường bền vững nhất. Ông cho rằng các doanh nghiệp cần có tầm nhìn dài hạn, không chỉ khai thác giá trị bề nổi mà phải đi sâu vào việc tôn tạo và làm giàu thêm giá trị của điểm đến. Đầu tư vào văn hóa đòi hỏi nguồn vốn lớn và thời gian thu hồi vốn chậm, nhưng giá trị thương hiệu và sức hấp dẫn mà nó mang lại là vô giá. Tuy nhiên, để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, cần có những cơ chế chính sách thông thoáng hơn về hợp tác công tư (PPP) trong lĩnh vực văn hóa.
Bên cạnh những thành công, việc biến di sản thành "hàng hóa" trong công nghiệp văn hóa cũng đặt ra nhiều thách thức về việc giữ gìn tính nguyên bản. Ranh giới giữa khai thác sáng tạo và thương mại hóa quá đà rất mong manh. Điều này đòi hỏi một khung pháp lý chặt chẽ và sự giám sát của các cơ quan quản lý chuyên ngành.
Giải pháp bền vững nhất là để cộng đồng địa phương trở thành chủ thể trung tâm của các hoạt động này. Khi người dân thấy được lợi ích kinh tế từ di sản của cha ông, họ sẽ là những người bảo vệ di sản tự nguyện và hiệu quả nhất. Di sản khi đó sẽ không còn nằm im trong sách vở hay các tủ kính bảo tàng, mà trở thành một phần sinh động, đầy sức sống của nền kinh tế quốc gia./.
Bình luận
0