Đi lễ đầu năm từ lâu đã là một nét đẹp trong bảng màu văn hóa Tết. Tuy nhiên, sau nhiều năm đối diện với những hệ lụy của việc thương mại hóa tâm linh, năm 2026 ghi dấu sự lên ngôi của lối "đi lễ xanh" và "chiêm bái tỉnh thức". Người dân, đặc biệt là giới trẻ, bắt đầu khắt khe hơn với chính mình trong cách ứng xử nơi cửa thiền, từ trang phục, lời ăn tiếng nói đến việc hạn chế đốt vàng mã hay thắp hương quá mức.

Hòa thượng Thích Gia Quang, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, nhìn nhận sự thay đổi này với một sự hoan hỷ. "Đức Phật không ở trong những mâm cao cỗ đầy hay những xấp tiền lẻ rải khắp nơi. Ngài ở trong tâm thành và sự tĩnh lặng của mỗi người. Việc người dân chuyển từ thói quen 'cầu xin lợi lộc' sang 'vãn cảnh tìm an' là một bước tiến về văn hóa. Khi tâm an, chúng ta sẽ nhìn thấy vẻ đẹp của kiến trúc, của lịch sử và sự thiêng liêng thực sự của ngôi chùa," Hòa thượng Thích Gia Quang chia sẻ.

Tại chùa Hương (Mỹ Đức, Hà Nội) hay Yên Tử (Quảng Ninh), những "điểm nóng" của mùa lễ hội, năm nay ghi nhận một không khí khác hẳn. Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý luồng người và phương thức hành lễ không khói nhang đã mang lại một diện mạo thanh sạch cho di tích. Chị Sophie Bernard, một du khách người Pháp đang thực hiện chuyến hành hương xuyên Việt, bày tỏ sự ấn tượng: "Tôi từng nghe về sự đông đúc khủng khiếp của lễ hội Việt Nam, nhưng những gì tôi thấy hôm nay thật tuyệt vời. Mọi người xếp hàng trong trật tự, không có cảnh đốt vàng mã mù mịt. Tôi cảm nhận được một nguồn năng lượng rất lành mạnh và sự tôn kính sâu sắc đối với không gian cổ kính này."

Dưới góc độ quản lý văn hóa, bà Nguyễn Thị Minh Hạnh, một chuyên gia nghiên cứu độc lập về xã hội học văn hóa, cho rằng sự văn minh trong lễ hội chính là thước đo sự phát triển của xã hội. "Khi nhu cầu vật chất đã dần đủ đầy, con người có xu hướng quay lại với các giá trị tinh thần cốt lõi. Đi lễ đầu xuân 2026 phản ánh khát vọng về một cuộc sống cân bằng. Các bạn trẻ hiện nay đi chùa để tìm hiểu về lịch sử, để học cách ngồi thiền hoặc đơn giản là để tách biệt khỏi thế giới ảo. Đây chính là cách di sản văn hóa 'sống' lại một cách tích cực nhất," bà Hạnh phân tích.

Bên cạnh đó, phong trào "Lễ hội không rác thải" đang được lan tỏa mạnh mẽ từ ý thức của từng cá nhân. Không còn thấy cảnh túi nilon hay chai nhựa vứt bừa bãi ven đường hành hương. Thay vào đó là những bình nước cá nhân và túi vải. Các ban quản lý di tích cũng đã chuyên nghiệp hóa việc hướng dẫn du khách thực hiện các nghi thức đúng thuần phong mỹ tục. Sự an lạc không chỉ đến từ lời kinh tiếng kệ, mà đến từ chính sự ngăn nắp, sạch sẽ của môi trường xung quanh.

Đi lễ văn minh còn thể hiện ở việc chọn lọc những giá trị truyền thống để gìn giữ thay vì chạy theo những biến tướng mê tín. Việc xin xăm, bói quẻ dần nhường chỗ cho các hoạt động xin chữ đầu năm – một hình thức tôn vinh tri thức và cái đẹp của nghệ thuật thư pháp. Những "ông đồ trẻ" không chỉ viết chữ mà còn giảng giải về ý nghĩa đạo đức của từng nét bút, khiến buổi lễ đầu năm trở thành một lớp học văn hóa sinh động.

Khép lại một buổi vãn cảnh đầu xuân, khi bước ra khỏi cổng tam quan, điều đọng lại không phải là những ước nguyện vật chất hẹp hòi, mà là một tâm hồn nhẹ nhõm, tươi mới. Sự an lạc thực sự chỉ có được khi con người biết trân trọng không gian chung, biết cúi mình trước những giá trị vĩnh cửu của tiền nhân và biết lan tỏa lòng tốt đến cộng đồng.

Đi lễ đầu xuân 2026 – hành trình của sự văn minh và tỉnh thức – chính là lời khẳng định rằng văn hóa Việt Nam luôn có khả năng tự gạn đục khơi trong. Giữa nhịp sống hiện đại hối hả, những ngôi chùa, ngôi đền vẫn mãi là bến đỗ bình yên cho tâm hồn, miễn là mỗi người bước vào đó với một trái tim chân thành và một tư duy văn minh./.