Định vị công nghiệp văn hóa từ nền tảng di sản Cố đô
Ngai vua triều Nguyễn – biểu tượng quyền lực tối cao của một vương triều phong kiến, được công nhận là Bảo vật quốc gia từ năm 2015 – từng chịu tổn thương nghiêm trọng sau hành vi phá hoại của một du khách vào giữa năm 2025. Phần bệ tì tay bên trái bị gãy nát thành 14 mảnh vỡ. Đứng trước một thách thức lớn mang tính lịch sử, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cùng các chuyên gia đầu ngành đã bước vào một chiến dịch phục chế đặc biệt kéo dài gần hai tuần tại Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế.
Chiến dịch lần này được xem là một hình mẫu về ứng dụng kỹ thuật truyền thống kết hợp với các tiêu chuẩn bảo tồn khoa học hiện đại. Quá trình triển khai tuân thủ nghiêm ngặt Luật Di sản văn hóa và Nghị định 308/2025/NĐ-CP. Nguyên tắc cốt lõi xuyên suốt toàn bộ dự án là bảo tồn tối đa yếu tố gốc, tận dụng triệt để tất cả mảnh vỡ nguyên bản mà không bổ sung bất kỳ chi tiết hay hoa văn mới nào làm sai lệch hiện vật.
Các nghệ nhân lão luyện của Công ty CP Tu bổ Di tích Huế đã tiến hành xử lý kỹ lưỡng từ khâu làm sạch, diệt nấm mốc, mối mọt, đến việc kết nối 14 mảnh vỡ của tay ngai bằng kỹ thuật sơn thếp truyền thống. Việc sử dụng chất liệu sơn ta và vàng thật theo đúng công thức nguyên bản vương triều đã giúp khôi phục hoàn chỉnh hình dáng, kích thước cũng như sắc độ trầm ấm vốn có của bảo vật. Toàn bộ quy trình tỉ mỉ này không chỉ hồi sinh một báu vật quốc gia mà còn lưu lại một bộ hồ sơ lưu trữ khoa học hoàn chỉnh, phục vụ cho công tác quản lý và nghiên cứu trong tương lai.
Nhìn từ góc độ quản lý di sản, sự cố xâm hại Ngai vàng năm 2025 là một hồi chuông cảnh báo lớn về lỗ hổng an ninh tại các không gian trưng bày mở. Đối với một quần thể di tích có quy mô đón hàng triệu lượt khách mỗi năm như Đại Nội Huế, việc cân bằng giữa nhu cầu chiêm ngưỡng trực quan của du khách và yêu cầu bảo vệ nghiêm ngặt hiện vật gốc luôn là bài toán hóc búa.
Khi đưa Ngai vua trở lại vị trí trang trọng tại điện Thái Hòa, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã phải áp dụng một loạt giải pháp công nghệ tiên tiến để bảo vệ hiện vật. Hệ thống cảm biến hồng ngoại, camera giám sát độ phân giải cao kết hợp cùng các rào chắn thông minh đã được lắp đặt nhằm ngăn chặn mọi hành vi tiếp cận quá gần từ phía du khách nhưng vẫn đảm bảo tính thẩm mỹ, không phá vỡ cảnh quan linh thiêng của kiến trúc cung đình.
Tuy nhiên, các giải pháp công nghệ hay lực lượng bảo vệ chỉ đóng vai trò là lớp lá chắn vòng ngoài. Lớp bảo vệ bền vững nhất cho di sản chính là ý thức và phông văn hóa của mỗi cá nhân khi bước chân vào không gian di tích. Việc bồi dưỡng nhận thức cho công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, thông qua các chương trình giáo dục di sản học đường và truyền thông đại chúng là điều cần thiết để mỗi du khách tự giác trở thành một "vị hộ thần" bảo vệ những giá trị văn hóa của cha ông.
Huế hiện nay không còn giữ tư duy bảo tồn theo kiểu "đóng băng" di sản trong tủ kính. Tỉnh Thừa Thiên Huế đang đẩy mạnh chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, biến nguồn vốn di sản đồ sộ thành động lực tăng trưởng kinh tế bền vững. Sự hồi sinh của Ngai vua triều Nguyễn hay sự kiện khánh thành, đưa vào khai thác lại điện Thái Hòa sau đợt đại trùng tu chính là những cột mốc khẳng định năng lực tự chủ của địa phương trong việc quản lý, trùng tu các công trình kiến trúc gỗ và cổ vật có độ phức tạp cao.
Không gian cung đình Huế hiện đại là sự hòa quyện giữa các yếu tố vật thể và phi vật thể. Tại đây, những bảo vật như Ngai vua, cửu đỉnh, hay các bức hoành phi câu đối không đứng độc lập mà được đặt trong một chỉnh thể văn hóa sống động cùng với Nhã nhạc cung đình, các lễ hội tái hiện nghi thức xưa và nghệ thuật ẩm thực tiến vua. Việc đa dạng hóa các hình thức trải nghiệm, ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR) và trình diễn ánh sáng (3D Mapping) để kể lại câu chuyện lịch sử của các hiện vật sẽ giúp thu hút dòng khách du lịch chất lượng cao, có mức chi tiêu lớn và lưu trú dài ngày.
Huế đang chuyển mình mạnh mẽ để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trên nền tảng bảo tồn và phát huy giá trị di sản Cố đô. Việc gìn giữ vẹn nguyên cấu trúc gốc của các bảo vật quốc gia như Ngai vua triều Nguyễn không chỉ là trách nhiệm với lịch sử, mà còn là lời cam kết của thế hệ hôm nay trong việc trao truyền những giá trị văn hóa độc bản của dân tộc cho các thế hệ mai sau, khẳng định vị thế của một trung tâm văn hóa, du lịch đặc sắc của Đông Nam Á./.
Bình luận
0