Đảm bảo an ninh nguồn nước Miền Trung - Tây Nguyên

Thách thức từ thực trạng quản lý nguồn nước

Hội thảo tập trung vào việc quản lý, sử dụng và xúc tiến đầu tư tài nguyên nước gắn kết chặt chẽ tài nguyên nước với nông nghiệp, nông thôn và năng lượng xanh. Đây là nội dung được kỳ vọng sẽ tạo ra những đột phá lớn cho công tác quản trị quốc gia. 

Hiện nay, Luật Tài nguyên nước cùng các chính sách mới đang được triển khai đồng bộ, tuy nhiên, việc thực thi trong thực tế tại miền Trung - Tây Nguyên vẫn vướng nhiều "điểm nghẽn". Trở ngại lớn nhất nằm ở hệ thống hạ tầng lưu trữ quy mô lớn còn thiếu hụt. Bên cạnh đó, năng lực điều tiết nguồn nước giữa các lưu vực sông hiện cũng chưa đạt hiệu quả tối ưu. Do đặc điểm dòng chảy tự nhiên, nguồn nước tại khu vực đang phân bổ cực kỳ khắc nghiệt theo thời gian và không gian. Số liệu thống kê chỉ ra thực trạng đáng báo động cho toàn khu vực khi có tới 80% tổng lượng nước cả năm chỉ đổ dồn vào vài tháng mùa mưa. Quy luật thời tiết khắc nghiệt này dẫn đến những hệ lụy tất yếu khi mùa khô bắt đầu. Các tỉnh Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ lập tức rơi vào cảnh "khát" nghiêm trọng. Khi các dòng sông suối kiệt quệ, hiện tượng hạn hán kép cũng nhanh chóng xuất hiện. Mực nước dưới đất tại các tầng chứa nước ngập sâu bị suy giảm nghiêm trọng. Trong khi đó, nạn xâm nhập mặn lại lấn sâu vào các cửa sông vùng duyên hải. Tình trạng thiếu hụt nguồn nước tưới cục bộ đang tác động mạnh vào ngành nông nghiệp khiến sinh kế của hàng triệu hộ nông dân tại khu vực bị ảnh hưởng lớn do hàng ngàn héc-ta đất canh tác nông nghiệp nứt nẻ, bỏ hoang. Hệ quả là năng suất cây trồng giảm sâu, đe dọa trực tiếp đến an ninh lương thực vùng.

Chuyển đổi tư duy từ "Khai thác" sang "Quản trị" nguồn nước

Tại diễn đàn, các đại biểu đồng loạt nhấn mạnh yêu cầu cấp bách về đổi mới tư duy. Đây được xem là yếu tố quyết định trong bối cảnh mới. Thực tế phân tích đòi hỏi phải dứt khoát từ bỏ tư duy "khai thác tối đa, tận thu nguồn lực" bởi cách thức này đã không còn phù hợp với thực tế nguồn nước đang cạn kiệt. Thay vào đó, toàn ngành cần chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình "quản trị thông minh". Đây là phương thức tiếp cận hiện đại dựa trên nền tảng số hóa toàn diện. Mô hình quản trị mới hướng tới mục tiêu là tăng tính bền vững và tuần hoàn. Cụ thể là nguồn nước cần được coi là tài sản chiến lược cần tái tạo liên tục và mọi giải pháp công nghệ hay chính sách đều phải thích ứng cao với biến đổi khí hậu. Việc chủ động ứng phó giúp giảm thiểu tổn thất trước các kịch bản thời tiết cực đoan. Đồng thời, tư duy tuần hoàn nước phải được áp dụng ngay từ khâu quy hoạch đô thị. Các ngành công nghiệp và nông nghiệp cần ưu tiên tái sử dụng nguồn nước thải đã qua xử lý. Sự chuyển dịch toàn diện này chính là chìa khóa then chốt nhất cho tương lai, giúp bảo đảm vững chắc an ninh nguồn nước quốc gia một cách lâu dài.

Trên cơ sở phân tích thực trạng, các chuyên gia đã đề xuất bốn nhóm giải pháp chiến lược. Đây là những định hướng có tính khả thi cao nhằm xoay chuyển tình thế. Giải pháp tiên phong là phải chủ động đi trước một bước trong công tác dự báo. Toàn ngành cần đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn. Hệ thống này giúp nâng cao năng lực giám sát nguồn nước theo thời gian thực. Cơ quan quản lý sẽ kịp thời đưa ra cảnh báo sớm về nguy cơ hạn mặn, từ đó các địa phương có thể chủ động kịch bản ứng phó từ xa.

Nhóm giải pháp thứ hai tập trung vào việc tái cấu trúc hệ thống thủy lợi theo hướng xanh. Việc đầu tư xây dựng các công trình hạ tầng bền vững là yêu cầu bắt buộc. Hệ thống kênh mương cần được kiên cố hóa bằng công nghệ vật liệu mới, thân thiện môi trường. Giải pháp này giúp giảm thiểu tối đa tình trạng thất thoát nước trong quá trình dẫn tưới. Đây là chìa khóa để bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá cho ngành nông nghiệp. 

Chiến lược thứ ba mang tính nhân văn sâu sắc khi hướng về các cộng đồng yếu thế. Nhà nước cần ưu tiên bố trí nguồn lực cho vùng cao, vùng sâu, vùng xa. Đặc biệt, khu vực đồng bào dân tộc thiểu số cần được tiếp cận nguồn nước sạch thích ứng, xóa bỏ khoảng cách về an ninh nguồn nước giữa các vùng miền nhằm đảm bảo sự phát triển ổn định và công bằng xã hội. 

Nhóm giải pháp cuối cùng mang tính đột phá khi tích hợp mô hình kinh tế tuần hoàn. Tư duy mới yêu cầu phải gắn kết chặt chẽ việc tuần hoàn nước với dòng vốn xanh. Các địa phương cần đẩy mạnh phát triển những dự án năng lượng tái tạo thế hệ mới. Tiêu biểu là mô hình năng lượng địa nhiệt tận dụng từ nguồn nước khoáng nóng sẵn có. Giải pháp này vừa giúp tái sử dụng tài nguyên, vừa mở ra không gian tăng trưởng mới.

Định hướng quản lý nguồn nước trong tương lai

Hội thảo đã thành công khi tạo ra một diễn đàn trao đổi thực chất với những ý kiến đóng góp mang tính cởi mở và có giá trị thực tiễn cao. Từ những đồng thuận này, các mô hình hợp tác công - tư thế hệ mới sẽ sớm được triển khai. Sự bắt tay giữa nhà nước, chuyên gia và doanh nghiệp đang hứa hẹn tạo ra đột phá mới. 

Bên cạnh đó, danh mục các dự án hạ tầng ưu tiên cũng đã được định hình rõ ràng. Đây là những mũi nhọn chiến lược nhằm tháo gỡ trực tiếp khó khăn cho từng địa phương với mục tiêu hướng đến là xây dựng một nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn và bền vững. Trong đó, việc bảo vệ nghiêm ngặt nguồn tài nguyên nước quý giá được đặt lên hàng đầu. Đây không chỉ là nhiệm vụ kinh tế, mà còn là trách nhiệm với thế hệ tương lai. Với một lộ trình hành động minh bạch, khu vực miền Trung - Tây Nguyên sẽ sớm vượt qua khủng hoảng; an ninh nguồn nước tại các tiểu vùng khí hậu khắc nghiệt sẽ được củng cố vững chắc. Sự ổn định về tài nguyên nước chính là bệ phóng, là động lực quan trọng nhất giúp khơi thông mọi nguồn lực, thúc đẩy sự phát triển toàn diện của toàn vùng trong tương lai.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html