Bước sang năm 2026, ngành thuế Việt Nam đang đứng trước một ngưỡng cửa quan trọng của sự thay đổi toàn diện. Không còn đơn thuần là việc số hóa các bảng biểu hay tờ khai, lộ trình điện tử hóa đang được đẩy mạnh theo hướng "thông minh hóa" và "tự động hóa". Đây được xem là chiến lược trọng yếu của Bộ Tài chính nhằm thực hiện mục tiêu kép: vừa tạo thuận lợi tối đa cho người nộp thuế, vừa xây dựng một hệ thống quản trị công khai, minh bạch, loại bỏ hoàn toàn những kẽ hở có thể phát sinh tham nhũng hay tiêu cực trong đội ngũ cán bộ công chức.

Thiết lập hệ quản trị dựa trên dữ liệu để xóa bỏ cơ chế "xin - cho"

Nền tảng của cuộc cách mạng này chính là Luật quản lý thuế (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua. Đây không chỉ là một văn bản pháp lý thuần túy mà là "kim chỉ nam" cho việc thay đổi tư duy quản lý. Theo ông Mai Xuân Thành, Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính), điểm cốt lõi của luật mới là chuyển từ quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và rủi ro. Khi mọi quy trình đều được xử lý tự động hóa tối đa, sự can thiệp trực tiếp của con người sẽ giảm xuống mức thấp nhất, từ đó triệt tiêu những "vùng xám" dễ nảy sinh tiêu cực.

Tính đến thời điểm hiện tại, ngành thuế đã thực hiện kết nối, chia sẻ dữ liệu liên thông với các bộ ngành như Bộ Công an, Bộ Công thương và hệ thống ngân hàng thương mại. Sự tích hợp này cho phép ngành thuế có một cái nhìn toàn cảnh về dòng tiền và các giao dịch thương mại điện tử, vốn là lĩnh vực đầy thách thức trong quản lý. Việc triển khai Đề án 06 của Chính phủ đã giúp đồng bộ hóa dữ liệu thuế với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, sử dụng mã định danh làm mã số thuế, đảm bảo tính xác thực cao nhất và ngăn chặn tình trạng khai báo giả mạo.

Để hiện thực hóa mục tiêu phòng ngừa tiêu cực, ngành thuế đã quyết liệt rà soát và đề xuất cắt giảm tới 45,6% các thành phần hồ sơ trong thủ tục hành chính. Mục tiêu không chỉ là giảm con số mà là giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp lên tới 44%. Khi quy trình trở nên tinh gọn, rõ ràng và được thực hiện 100% trên môi trường điện tử, người nộp thuế không còn phải "đi lại nhiều lần" hay "gặp gỡ trực tiếp", vốn là môi trường dễ phát sinh các yêu cầu ngoài quy định.

Đánh giá về nỗ lực này, ông Nguyễn Ngọc Tú, chuyên gia kinh tế - thuế, nhận định: "Việc điện tử hóa toàn trình 102 thủ tục hành chính lên dịch vụ công quốc gia là một bước tiến dài. Khi mọi tương tác giữa công chức thuế và người dân đều để lại 'dấu vết số' trên hệ thống, khả năng giám sát sẽ trở nên tuyệt đối. Đây chính là cách quản trị hiện đại: dùng công nghệ để kiểm soát quyền lực, biến các quy định khô khan thành các thuật toán tự động, công tâm."

Tối ưu hóa trải nghiệm người nộp thuế thông qua trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn

Không dừng lại ở việc số hóa thủ tục, năm 2026 ghi dấu ấn với việc ngành thuế ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo (AI) và máy học (ML) vào công tác thanh tra, kiểm tra. Hệ thống AI có khả năng phân tích hàng tỷ hóa đơn điện tử trong thời gian thực để nhận diện những dấu hiệu rủi ro, sai phạm hoặc hành vi trốn thuế. Thay vì kiểm tra tràn lan gây phiền hà cho doanh nghiệp, hệ thống sẽ chỉ "gọi tên" những đối tượng có chỉ số rủi ro cao, đảm bảo tính chính xác và khách quan.

Đại diện Bộ Tài chính cho biết, việc vận hành ổn định hệ thống hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền và bản đồ số kinh doanh xăng dầu đã mang lại những kết quả đột phá. Những công cụ này giúp ngành thuế quản lý chặt chẽ nguồn thu mà không cần sự hiện diện trực tiếp của cán bộ tại cơ sở kinh doanh. Sự minh bạch này không chỉ bảo vệ ngân sách nhà nước mà còn bảo vệ chính cán bộ thuế trước những cám dỗ, đồng thời tạo môi trường kinh doanh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế.

Dưới góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp, sự thay đổi này mang lại những giá trị thực chất. Ông Nguyễn Văn Hùng, Giám đốc điều hành một doanh nghiệp logistics tại thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ: "Trước đây, chúng tôi thường lo ngại về sự chồng chéo trong thanh tra hoặc những giải thích luật khác nhau từ các cán bộ thuế khác nhau. Hiện nay, với các ứng dụng như eTax Mobile và hệ thống cảnh báo tự động, chúng tôi có thể tự theo dõi nghĩa vụ thuế của mình một cách minh bạch. Khi các thủ tục được giải quyết đúng hạn trên 99%, chúng tôi cảm thấy được phục vụ thay vì bị quản lý."

Sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp chính là thước đo chính xác nhất cho thành công của công cuộc chuyển đổi số. Kết quả khảo sát với hơn 219.000 người nộp thuế cho thấy chỉ số hài lòng đạt tới 92,2%, vượt xa mục tiêu đề ra. Đây là minh chứng cho thấy khi công nghệ được ứng dụng đúng hướng, nó sẽ trở thành cầu nối niềm tin giữa nhà nước và nhân dân.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, ngành thuế đặt mục tiêu xây dựng một kiến trúc số toàn diện. Việc khai thác dữ liệu lớn (big data) sẽ giúp dự báo nguồn thu chính xác hơn và hỗ trợ trực tuyến cho người nộp thuế mọi lúc, mọi nơi. Một hệ thống thuế hiện đại, an ninh và an toàn không chỉ là công cụ quản lý tài chính hiệu quả, mà còn là nền tảng quan trọng để xây dựng một nền hành chính liêm chính, vì dân phục vụ, góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế số Việt Nam./.