Công nghệ mở lối tiếp cận Mộc bản triều Nguyễn

Mộc bản triều Nguyễn: Đánh thức giá trị di sản bằng công nghệ số

Gần 34.000 tấm Mộc bản triều Nguyễn không chỉ là những hiện vật lưu trữ mà còn là nguồn tư liệu quý phản ánh nhiều mặt đời sống chính trị, lịch sử, văn hóa và xã hội của đất nước qua các thời kỳ. Được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thế giới từ năm 2009, khối tài liệu này có giá trị đặc biệt trong nghiên cứu và tìm hiểu lịch sử dân tộc. Tuy nhiên, làm thế nào để những giá trị tri thức được khắc trên từng tấm mộc bản không chỉ nằm trong không gian lưu trữ mà còn có thể tiếp cận rộng rãi với công chúng là yêu cầu đặt ra đối với công tác phát huy giá trị di sản.

Tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV, công nghệ đang được ứng dụng để tạo ra những không gian trải nghiệm mới. Thay vì chỉ quan sát hiện vật theo cách truyền thống, du khách có thể tìm hiểu quá trình hình thành, nghệ thuật san khắc và nội dung lịch sử thông qua công nghệ 3D Mapping và Hologram. Đặc biệt, trong không gian trải nghiệm mang tên “Hào khí ngàn năm”, những nét chữ khắc ngược trên mộc bản được tái hiện bằng công nghệ số. Các sự kiện, dấu mốc lịch sử được giới thiệu sinh động từ chính nguồn dữ liệu lưu trữ, giúp người xem có thêm hình dung trực quan về giá trị của khối tư liệu. Cách tiếp cận này nhận được sự quan tâm của nhiều du khách, trong đó có những người trẻ.

Chị Trần Thị Như Ý, đến từ Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá đây là phương thức tiếp cận mới, giúp giới trẻ có thêm cơ hội tìm hiểu và tiếp thu kiến thức lịch sử. Cùng quan điểm, chị Huỳnh Ngọc Mai cho rằng việc ứng dụng công nghệ mang tính sáng tạo, giúp công chúng hiểu hơn về lịch sử cũng như giá trị của Mộc bản triều Nguyễn.

Bảo tồn nguyên bản, mở rộng không gian tiếp cận di sản

Điểm đáng chú ý trong mô hình tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV là việc ứng dụng công nghệ không thay thế hiện vật gốc mà hỗ trợ phát huy giá trị tư liệu trong khi vẫn bảo đảm yêu cầu bảo quản. Thông qua hoạt động số hóa và các hình thức trải nghiệm tương tác, công chúng có thể tìm hiểu nội dung mộc bản mà không cần tiếp xúc trực tiếp với hiện vật. Đây là hướng tiếp cận góp phần dung hòa hai yêu cầu, bảo vệ những tấm mộc bản có giá trị lịch sử lâu dài và đưa thông tin, tri thức từ khối tài liệu đến gần hơn với đời sống.

Không gian lưu trữ cũng được mở rộng cách thức giới thiệu. Những bức tường bê tông được thay thế bằng hệ thống kính tại một số khu vực, giúp du khách có thể quan sát trực tiếp các tấm mộc bản được bảo quản bên trong kho. Theo ghi nhận tại đây, kho lưu trữ không còn đơn thuần là nơi bảo quản tài liệu chuyên ngành mà đang trở thành không gian để công chúng quan sát, tìm hiểu và tiếp cận di sản ngay tại nơi lưu giữ hiện vật.

Bà Trần Thị Minh, Phó Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV cho biết, đơn vị nhận thức rõ trách nhiệm đưa những giá trị tư liệu đến gần hơn với cộng đồng. Đây cũng là định hướng quan trọng để hoạt động lưu trữ không chỉ dừng lại ở bảo quản mà còn phát huy hiệu quả giá trị tài liệu.

Chuyển đổi số góp phần đưa di sản đến gần đời sống đương đại

Trong lĩnh vực lưu trữ, bảo tồn hiện vật gốc là yêu cầu có tính nền tảng nhưng nếu những giá trị được lưu giữ không được giới thiệu, khai thác và lan tỏa, khả năng tiếp cận của công chúng sẽ bị giới hạn.

Việc ứng dụng công nghệ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV cho thấy một hướng đi trong kết hợp giữa bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Công nghệ số giúp chuyển tải nội dung tư liệu theo cách trực quan, sinh động hơn, đồng thời tạo điều kiện để các kho lưu trữ trở thành không gian giáo dục lịch sử, văn hóa.

Từ những tấm mộc bản với nét chữ khắc ngược đến các tư liệu phản ánh những dấu mốc lịch sử, công nghệ đang góp phần kể lại câu chuyện của di sản bằng ngôn ngữ phù hợp hơn với công chúng đương đại. Đây không chỉ là sự thay đổi trong phương thức giới thiệu tài liệu mà còn là cách mở rộng vai trò của công tác lưu trữ trong đời sống xã hội. Khi di sản được tiếp cận bằng nhiều hình thức, đặc biệt là những trải nghiệm phù hợp với giới trẻ, giá trị của tài liệu có thêm cơ hội được lan tỏa và tiếp nối.

Giữ gìn nguyên vẹn hiện vật là bảo vệ phần vật chất của di sản, số hóa và ứng dụng công nghệ là mở rộng khả năng tiếp cận những giá trị tri thức bên trong di sản. Sự kết hợp giữa hai nhiệm vụ này đang góp phần đưa Mộc bản triều Nguyễn vượt ra khỏi không gian lưu trữ truyền thống, trở thành nguồn tư liệu sống động phục vụ nghiên cứu, giáo dục và tìm hiểu lịch sử dân tộc.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html