Lan tỏa sức sống di sản cồng chiêng từ Festival tại Gia Lai

Festival Cồng chiêng Gia Lai: Không gian hội tụ và lan tỏa giá trị văn hóa

Tối 7/11, tại Quảng trường Đại Đoàn Kết, Festival Cồng chiêng - Tuần lễ Hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Đăng Ya năm 2026 chính thức khai mạc trong không khí sôi nổi, với sự tham gia của gần 2.000 nghệ nhân đến từ 10 tỉnh, thành phố và 29 xã của tỉnh Gia Lai. Sự hội tụ của đông đảo nghệ nhân, các đoàn cồng chiêng đã tạo nên không gian giao lưu văn hóa đa dạng, nơi những giá trị truyền thống được thể hiện và lan tỏa.

Trong không gian ngày hội, tiếng cồng, tiếng chiêng truyền thống hòa quyện cùng các tiết mục nghệ thuật đương đại, tạo nên những sắc thái biểu diễn phong phú. Mỗi đoàn nghệ nhân mang đến Festival những nét đặc trưng riêng về âm nhạc, trang phục và phong tục của cộng đồng mình. Sự đa dạng ấy không chỉ làm nên sức hấp dẫn của chương trình mà còn thể hiện sự phong phú trong đời sống văn hóa của các dân tộc.

Điểm đáng chú ý của Festival không chỉ nằm ở những màn trình diễn nghệ thuật mà còn ở cơ hội để các nghệ nhân gặp gỡ, giao lưu và chia sẻ kinh nghiệm. Qua đó, những người đang trực tiếp gìn giữ di sản có thêm điều kiện kết nối, hiểu hơn về văn hóa của các cộng đồng khác, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa các dân tộc, các vùng miền.

Đối với các nghệ nhân tham dự, Festival là dịp để giới thiệu những giá trị văn hóa đặc trưng của địa phương mình. Nghệ nhân Bùi Thị Mơ, Đoàn Nghệ nhân Cồng chiêng tỉnh Phú Thọ chia sẻ, việc được tham gia Festival là niềm tự hào của đội chiêng. Các nghệ nhân mong muốn có cơ hội trình diễn và giao lưu với các dân tộc anh em.

Sự hiện diện của các đoàn nghệ nhân đến từ nhiều địa phương cho thấy sức lan tỏa của không gian văn hóa cồng chiêng không chỉ giới hạn trong phạm vi Tây Nguyên. Thông qua các hoạt động giao lưu, di sản có thêm cơ hội được giới thiệu rộng rãi, đồng thời tạo điều kiện để những người thực hành văn hóa cùng chia sẻ trách nhiệm bảo tồn, phát huy các giá trị truyền thống.

Bộ cồng chiêng Kơ Đơ – Dấu ấn đặc biệt trong hành trình bảo tồn di sản

Một trong những dấu ấn đáng chú ý tại Festival năm nay là sự kiện công bố Bộ cồng chiêng  Kơ Đơ của người Jrai được công nhận là Bảo vật quốc gia. Đây là hiện vật có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng, gắn với thiết chế Pơtao Apui - Vua Lửa của người Jrai. 

Bộ cồng chiêng Kơ Đơ có niên đại đầu thế kỷ XX, từng là biểu tượng cho uy quyền và địa vị của các thủ lĩnh Jrai. Đây là hiện vật độc bản, còn nguyên vẹn, hiện được Bảo tàng Pleiku lưu giữ. Bộ cồng chiêng được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia đợt 14 theo Quyết định số 236/QĐ-TTg ngày 3/2/2026. Việc một bộ cồng chiêng cổ của người Jrai được công nhận là Bảo vật quốc gia không chỉ ghi nhận giá trị của một hiện vật tiêu biểu mà còn góp phần khẳng định chiều sâu lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của cộng đồng. Qua đó, nâng cao ý thức trân trọng, gìn giữ những di sản quý được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Đối với người Jrai, cồng chiêng không đơn thuần là nhạc cụ phục vụ biểu diễn mà gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng. Nghệ nhân Ksor H’Nhan, Đội Nghệ nhân Cồng chiêng xã Phú Túc, tỉnh Gia Lai cho biết, chiêng có vai trò quan trọng, xuất hiện trong hầu hết các hoạt động của đời sống. Những bộ chiêng càng lâu năm càng có giá trị, được xem như báu vật của cả cộng đồng. Vì vậy, người dân luôn có ý thức gìn giữ.

Chính nhận thức và tình cảm của cộng đồng đối với cồng chiêng là nền tảng quan trọng để di sản tiếp tục được bảo tồn. Bởi giá trị của di sản không chỉ được xác định qua niên đại, chất liệu hay tính độc bản của hiện vật mà còn nằm ở vị trí của nó trong đời sống tinh thần, trong các sinh hoạt văn hóa và trong sự gắn kết cộng đồng.

Từ những bộ chiêng cổ được lưu giữ đến những nghệ nhân đang trực tiếp thực hành, trao truyền, sức sống của di sản được duy trì qua nhiều thế hệ. Vì vậy, bảo tồn cồng chiêng không thể chỉ dừng lại ở việc gìn giữ những hiện vật có giá trị mà cần quan tâm đến việc duy trì không gian thực hành, khuyến khích cộng đồng tham gia và tạo điều kiện để thế hệ trẻ tiếp nối những giá trị văn hóa truyền thống.

Phát huy giá trị di sản cồng chiêng gắn với phát triển bền vững

Trong bối cảnh yêu cầu bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa ngày càng được quan tâm, việc gắn di sản với phát triển du lịch cộng đồng được đặt ra như một hướng đi nhằm tạo thêm nguồn lực cho công tác gìn giữ văn hóa. Tuy nhiên, phát triển du lịch từ di sản cần đặt cộng đồng vào vị trí trung tâm, bảo đảm các giá trị văn hóa được tôn trọng và những người trực tiếp gìn giữ di sản được hưởng lợi. Đây cũng là định hướng được lãnh đạo tỉnh Gia Lai nhấn mạnh tại Festival. Ông Phạm Anh Tuấn, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai cho biết, địa phương mong muốn văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững, để du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng tạo thêm sinh kế, nâng cao đời sống người dân. Theo đó, phát triển du lịch không phải để biến văn hóa thành những sản phẩm trình diễn đơn thuần, mà hướng đến mục tiêu để văn hóa được trân trọng hơn và chính cộng đồng gìn giữ di sản được hưởng lợi từ những giá trị ấy.

Quan điểm này cho thấy yêu cầu hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Di sản chỉ thực sự có sức sống khi tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng, được thực hành, gìn giữ và trao truyền. Việc khai thác các giá trị văn hóa phục vụ du lịch vì thế cần gắn với trách nhiệm bảo vệ bản sắc, tôn trọng phong tục, tập quán và vai trò chủ thể của người dân.

Festival Cồng chiêng – Tuần lễ Hoa dã quỳ – Núi lửa Chư Đăng Ya năm 2026 là dịp để những giá trị văn hóa đặc sắc được hội tụ, giới thiệu và lan tỏa. Từ những màn trình diễn của các đoàn nghệ nhân, việc công bố Bộ cồng chiêng Kơ Đơ là Bảo vật quốc gia đến những chia sẻ về trách nhiệm gìn giữ di sản, sự kiện góp phần làm nổi bật vai trò của cộng đồng trong bảo tồn văn hóa truyền thống.

Giữ gìn di sản cồng chiêng không chỉ là bảo vệ những thanh âm đã gắn bó với núi rừng Tây Nguyên qua nhiều thế hệ mà còn là gìn giữ bản sắc, ký ức và những giá trị tinh thần của mỗi cộng đồng. Khi người dân tiếp tục là chủ thể thực hành, bảo vệ và trao truyền di sản, tiếng cồng, tiếng chiêng sẽ không chỉ ngân vang trong những ngày hội mà còn tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay, trở thành nguồn lực văn hóa cho hành trình phát triển bền vững của địa phương.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html