Nguyên nhân chính dẫn đến sự bùng nổ nhập khẩu không đến từ thay đổi chính sách mà từ chênh lệch giá quá lớn. Hiện nay, 5kg gạo nội địa Nhật Bản có giá trên 4.000 yên (khoảng 672.000 đồng), tương đương hơn 800 yên/kg. Trong khi đó, gạo nhập khẩu (điển hình là gạo Calrose từ Mỹ), ngay cả khi phải chịu mức thuế nhập khẩu ngoài hạn ngạch lên tới 341 yên/kg, tổng chi phí vẫn dưới 500 yên/kg. Khoảng chênh lệch gần 40% này đã biến gạo nhập khẩu thành "phao cứu sinh" cho các doanh nghiệp F&B trước áp lực lạm phát thực phẩm.

Điển hình như tập đoàn Colowide, đơn vị vận hành chuỗi nhà hàng izakaya lớn, đã bắt đầu sử dụng gạo nhập khẩu cho 15% tổng lượng tiêu thụ toàn hệ thống. Nhiều đơn vị khác cũng áp dụng chiến lược "pha trộn" giữa gạo nhập khẩu và gạo nội địa để tối ưu chi phí mà vẫn đảm bảo khẩu vị cho khách hàng. Đây được xem là giải pháp tình thế nhưng đầy hiệu quả trong bối cảnh thị trường nội địa khan hiếm hàng do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và chi phí sản xuất tăng cao.

Hệ quả của việc nhập khẩu tăng đột biến đang đặt hệ thống bảo hộ nông nghiệp của Nhật Bản trước những thách thức lớn. Dù duy trì mức thuế cao ngất ngưỡng để bảo vệ nông dân, nhưng thực tế sản lượng sụt giảm do dân số nông thôn già hóa và thiên tai đã khiến giá bán lẻ không thể hạ nhiệt. Các tổ chức thu mua như Liên đoàn hợp tác xã nông nghiệp Nhật Bản (JA) đang đứng giữa áp lực duy trì lợi nhuận cho nông dân và việc giải tỏa gánh nặng tài chính cho người tiêu dùng, đặc biệt là giới trẻ và các gia đình thu nhập thấp.

Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu Nhật Bản không có chiến lược dài hạn để điều chỉnh chính sách hạn chế sản lượng, gạo nhập khẩu sẽ từ giải pháp tình thế trở thành thành phần ổn định trong chuỗi cung ứng. Trong khi đó, các cường quốc xuất khẩu gạo như Mỹ, Thái Lan và Việt Nam đang ngày càng nâng cao hiệu quả sản xuất, đe dọa trực tiếp đến vị thế của gạo nội địa ngay tại thị trường Nhật. Bài toán cân bằng giữa bảo hộ và cạnh tranh đang trở thành chương trình nghị sự quan trọng nhất của ngành nông nghiệp nước này trong năm 2026./.