Tham vọng xây dựng mạng lưới một triệu vệ tinh trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo Trái Đất của Elon Musk đang trở thành chủ đề tranh luận trong ngành công nghiệp vũ trụ. Nhiều chuyên gia nhận định đây là kế hoạch đầy tham vọng nhưng tiềm ẩn không ít rủi ro về tài chính và công nghệ.
Tiến sĩ Robert Zubrin, người từng tham gia thiết kế nguyên mẫu ban đầu của tên lửa đẩy siêu trọng Space Launch System (SLS) phục vụ chương trình Artemis của NASA, cho rằng SpaceX đã tạo nên những bước tiến mang tính cách mạng với tên lửa tái sử dụng Falcon 9 và khả năng phóng tên lửa với tần suất cao. Tuy nhiên, ông đánh giá việc triển khai một mạng lưới vệ tinh trung tâm dữ liệu khổng lồ trên quỹ đạo vẫn là ý tưởng rất khó trở thành hiện thực.
Trước đó, SpaceX đã nộp hồ sơ lên Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC), đề xuất triển khai khoảng một triệu vệ tinh để vận hành các trung tâm dữ liệu AI ngoài không gian. Theo kế hoạch, các hệ thống này sẽ sử dụng năng lượng Mặt Trời để xử lý dữ liệu và cung cấp năng lực tính toán AI cho hàng tỷ người dùng trên toàn cầu, đồng thời hỗ trợ mục tiêu dài hạn về tương lai đa hành tinh của nhân loại.
Kế hoạch này gắn liền với tham vọng lớn hơn của Elon Musk là nâng tần suất phóng tàu vũ trụ Starship lên mức một chuyến mỗi giờ. Dù SpaceX hiện là đơn vị dẫn đầu thế giới về số lần phóng tên lửa với trung bình khoảng ba vụ phóng mỗi tuần trong năm 2025, khoảng cách giữa năng lực hiện tại và mục tiêu mà Musk đặt ra vẫn còn rất lớn.
Theo ông Zubrin, người có hơn 20 năm quen biết Musk và thường được xem là cố vấn không chính thức về lĩnh vực không gian cho tỷ phú Mỹ, các trung tâm dữ liệu đặt trên quỹ đạo khó có thể cạnh tranh với hệ thống đặt trên mặt đất xét về hiệu quả kinh tế.
Ông cho rằng những thành công trước đây của Musk đều được xây dựng theo lộ trình hợp lý, từ PayPal đến Falcon 9 rồi Starlink. Tuy nhiên, dự án triển khai các cụm vệ tinh trung tâm dữ liệu AI với quy mô cực lớn có thể tiêu tốn nguồn lực khổng lồ và tạo áp lực tài chính đáng kể cho SpaceX.
Một trong những vấn đề được nhắc đến nhiều nhất là chi phí năng lượng. Theo đề xuất của SpaceX, các trung tâm dữ liệu ngoài không gian sẽ hoạt động nhờ điện năng thu từ pin mặt trời. Tuy nhiên, Zubrin cho rằng giá thành sản xuất điện trong môi trường vũ trụ cao hơn rất nhiều so với trên Trái Đất.
Ông ước tính mỗi vệ tinh Starlink hiện tạo ra khoảng 20 kW điện năng. Với chi phí khoảng 2 triệu USD cho mỗi vệ tinh, giá thành tương đương khoảng 100.000 USD cho mỗi kW điện. Trong khi đó, hệ thống điện mặt trời dân dụng trên mặt đất chỉ ở mức khoảng 3.000 USD/kW, còn các nhà máy nhiệt điện vào khoảng 1.000 USD/kW. Điều này khiến việc vận hành trung tâm dữ liệu trên mặt đất vẫn có lợi thế lớn về chi phí.
Không chỉ giới chuyên gia hàng không vũ trụ, lãnh đạo các công ty AI cũng bày tỏ sự thận trọng. Hồi tháng 2, CEO OpenAI Sam Altman nhận định ý tưởng xây dựng trung tâm dữ liệu ngoài không gian hiện vẫn còn quá xa vời do nhiều công nghệ nền tảng chưa đủ trưởng thành. Dù không loại trừ khả năng mô hình này xuất hiện trong tương lai, ông cho rằng chi phí phóng vệ tinh và việc bảo trì thiết bị trên quỹ đạo vẫn là những rào cản lớn.
Brian Hurley, nhà sáng lập tổ chức tư vấn New Space Economy, cũng đánh giá mô hình trung tâm dữ liệu ngoài không gian khó đạt hiệu quả kinh tế trước giữa thập niên 2030. Theo ông, chi phí phóng vẫn là trở ngại lớn đối với mọi nỗ lực khai thác năng lượng mặt trời quy mô lớn trong vũ trụ.
Một nghiên cứu do nhóm chuyên gia của Google công bố cuối năm ngoái cũng đưa ra nhận định tương tự. Theo đó, SpaceX cần hoàn thiện hoàn toàn công nghệ tái sử dụng Starship và giảm chi phí vận chuyển hàng hóa lên quỹ đạo tầm thấp xuống khoảng 200 USD/kg mới có thể đạt hiệu quả tương đương trung tâm dữ liệu đặt trên mặt đất. Với tiến độ hiện nay, mục tiêu này có thể chỉ đạt được vào khoảng năm 2035.
Ngoài chi phí phóng và năng lượng, các chuyên gia cho rằng việc xây dựng trung tâm dữ liệu ngoài không gian còn kéo theo hàng loạt khoản đầu tư khác như hạ tầng vận hành, bảo trì, bảo hiểm, nâng cấp hệ thống, truyền tải dữ liệu, thu hút khách hàng và quản lý rủi ro. Đây đều là những yếu tố có thể làm tăng đáng kể tổng chi phí của dự án.
Tờ Wall Street Journal cũng lưu ý rằng hoạt động phóng tên lửa vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro kỹ thuật. Cuối tháng 5 vừa qua, tên lửa New Glenn của Blue Origin đã phát nổ trong một cuộc thử nghiệm tại bang Florida. Bình luận về sự cố, Elon Musk cho rằng chế tạo tên lửa luôn là một trong những thách thức kỹ thuật khó khăn nhất.
Dù vậy, sức hút của thị trường AI với tiềm năng lợi nhuận khổng lồ vẫn đang thúc đẩy các doanh nghiệp tìm kiếm những mô hình hạ tầng mới, trong đó có các trung tâm dữ liệu đặt ngoài không gian. Theo ông Zubrin, cơ hội vẫn tồn tại trong lĩnh vực này, nhưng câu hỏi quan trọng là doanh nghiệp nào sẽ đủ năng lực và thời điểm nào mới có thể biến ý tưởng thành hiện thực.
Bình luận
0