Trong bối cảnh các quy định về ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) trên toàn cầu ngày càng siết chặt, Việt Nam đã đẩy mạnh nội luật hóa các chuẩn mực quốc tế. Theo thông tin từ Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đầu năm 2026, hệ thống pháp lý về trái phiếu xanh cơ bản được đồng bộ.

Dấu mốc đáng chú ý nhất là việc chính thức vận hành Danh mục Phân loại Xanh theo Quyết định 21/2025/QĐ-TTg. Văn bản này đóng vai trò như “thước đo” pháp lý cốt lõi, giúp xác định rõ các dự án đủ điều kiện xanh, bao gồm năng lượng tái tạo, xử lý nước và phát triển đô thị thông minh.

Tại hội thảo chuyên đề về tài chính bền vững, ông Vũ Chí Dũng – Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (UBCKNN) – cho biết việc ban hành Sổ tay Hướng dẫn phát hành và công bố thông tin trái phiếu xanh đã tạo bước tiến lớn về minh bạch hóa dòng vốn. Để được dán nhãn “xanh” trong năm 2026, tổ chức phát hành phải đáp ứng quy trình thẩm định chặt chẽ dựa trên các nguyên tắc của Hiệp hội Thị trường Vốn quốc tế (ICMA).

Cụ thể, doanh nghiệp phải xác định rõ mục đích sử dụng vốn, cam kết toàn bộ nguồn tiền được phân bổ cho các dự án thuộc danh mục xanh. Quá trình đánh giá và lựa chọn dự án cần thông qua hội đồng chuyên môn nhằm bảo đảm tính khách quan về tác động môi trường.

Bên cạnh đó, yêu cầu hạch toán riêng nguồn vốn được đặt ra nhằm ngăn chặn tình trạng “rửa xanh”, tạo điều kiện cho cơ quan quản lý giám sát chặt chẽ. Nghĩa vụ báo cáo định kỳ và công bố báo cáo tác động môi trường hằng năm cho đến khi trái phiếu đáo hạn giúp duy trì tính minh bạch xuyên suốt, củng cố niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), đến tháng 2/2026, việc hoàn thiện khung pháp lý cho trái phiếu riêng lẻ đã hình thành hành lang an toàn rõ ràng hơn. Việc ban hành nghị định mới thay thế Nghị định 153/2020/NĐ-CP và Nghị định 65/2022/NĐ-CP được đánh giá đã xử lý căn bản những bất cập về minh bạch từng gây khó khăn cho thị trường giai đoạn 2022 – 2024.

Sự thay đổi mang tính nền tảng này giúp thị trường vận hành kỷ cương hơn, giảm thiểu lo ngại về sai lệch mục đích sử dụng vốn hoặc thiếu minh bạch thông tin. Nhờ đó, niềm tin nhà đầu tư dần được phục hồi, tạo tiền đề để thị trường trái phiếu doanh nghiệp không chỉ tăng quy mô mà còn nâng cao chất lượng hoạt động.

Năm 2026 ghi nhận sự tham gia mạnh mẽ của khối ngân hàng và doanh nghiệp năng lượng. Gần đây, Công ty TNHH Miza Nghi Sơn phát hành trái phiếu xanh, trong khi BIDV và SeABank cũng công bố kế hoạch huy động vốn theo hướng bền vững. Đồng thời, Bộ Tài chính đang thí điểm phát hành Trái phiếu Chính phủ xanh từ năm 2026, kỳ vọng huy động hàng chục nghìn tỷ đồng cho các dự án hạ tầng trọng điểm.

Một điểm mới đáng chú ý là yêu cầu về xác nhận độc lập. Việt Nam đã xuất hiện những đơn vị nội địa đầu tiên như FiinRatings được Climate Bonds Initiative (CBI) chấp thuận cung cấp dịch vụ xác nhận. Sự tham gia của bên thứ ba uy tín không chỉ giúp nâng cao tính tin cậy của trái phiếu xanh trong nước mà còn tạo điều kiện tiếp cận các quỹ đầu tư quốc tế.

Tuy vậy, chi phí phát hành vẫn là thách thức lớn. Theo ước tính của World Bank, tổng chi phí hoàn thiện hồ sơ, thuê đơn vị xác nhận và thực hiện báo cáo định kỳ có thể cao hơn 10 – 15% so với trái phiếu thông thường. Trước thực tế này, cơ quan quản lý đang cân nhắc các cơ chế ưu đãi như giảm thuế thu nhập doanh nghiệp từ lãi trái phiếu xanh hoặc ưu tiên hạn mức tín dụng cho tổ chức phát hành tuân thủ tốt tiêu chuẩn môi trường.

Với mục tiêu đạt Net Zero vào năm 2050, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD vốn đầu tư đến năm 2040. Trong bối cảnh ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng được một phần, trái phiếu xanh được xem là kênh huy động vốn quan trọng.

Các chuyên gia từ VIS Rating nhận định, khi niềm tin thị trường đã dần phục hồi sau giai đoạn biến động năm 2025, nhà đầu tư sẽ đặt ra tiêu chuẩn cao hơn trong lựa chọn dự án. Những lô trái phiếu tuân thủ nghiêm Danh mục Phân loại Xanh và có cam kết ESG rõ ràng sẽ có lợi thế về thanh khoản cũng như chi phí vốn.

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, trọng tâm sắp tới là mở rộng quy mô phát hành ra công chúng, thay vì chỉ giới hạn trong nhóm định chế tài chính. Trái phiếu xanh cần tiếp cận nhà đầu tư cá nhân thông qua các quỹ mở, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tài chính và các hiệp hội như VBMA trong công tác truyền thông và nâng cao nhận thức.

Bước sang năm 2026, thị trường trái phiếu xanh đang chuyển từ giai đoạn khởi động sang tăng tốc. Với khung pháp lý ngày càng tiệm cận chuẩn mực quốc tế cùng sự tham gia tích cực của các doanh nghiệp lớn, đây được kỳ vọng sẽ trở thành kênh dẫn vốn chủ lực, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế xanh và bền vững của Việt Nam.