Tại Nghị quyết số 36/NQ-CP và các cuộc họp trọng thể ngay sau đó, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh yêu cầu phải đánh giá đúng diễn biến mới, phản ứng chính sách chủ động, linh hoạt để giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng trong kỷ nguyên mới.

Thích ứng linh hoạt trước các cú sốc từ bên ngoài

Trong những ngày đầu tháng 3/2026, tình hình địa chính trị thế giới tiếp tục chứng kiến những biến động nhanh chóng và khó lường. Cuộc xung đột tại Trung Đông leo thang không chỉ đe dọa hòa bình khu vực mà còn tác động trực tiếp đến các tuyến vận tải biển huyết mạch qua eo biển Hormuz và Biển Đỏ, đẩy giá dầu thô vào trạng thái bấp bênh. Tại cuộc họp với Hội đồng Tư vấn chính sách vào chiều 7/3, các đại biểu thống nhất đánh giá rằng cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn cùng sự đứt gãy chuỗi cung ứng đang đặt ra những thách thức chưa từng có đối với các nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam.

Phân tích về tác động này, TS. Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, cho rằng trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam phụ thuộc lớn vào nguyên vật liệu nhập khẩu, bất kỳ biến động nào từ giá năng lượng thế giới cũng sẽ tạo áp lực trực tiếp lên chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Do đó, việc Chính phủ xác định an ninh năng lượng là "mạch máu" của nền kinh tế và xây dựng kịch bản ứng phó từ sớm là bước đi sống còn để duy trì mục tiêu tăng trưởng 10% trong năm 2026.

Một trong những điểm nhấn đột phá tại Nghị quyết số 36/NQ-CP là việc cho phép Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) cùng các đơn vị như Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) và PVOIL được chủ động thực hiện mua bán, xuất nhập khẩu dầu thô. PGS.TS Đinh Trọng Thịnh đánh giá: "Việc trao quyền chủ động cho doanh nghiệp nòng cốt giúp họ nắm bắt thời điểm 'vàng' để chốt giá mua vào, giảm bớt các thủ tục hành chính rườm rà vốn có thể làm mất đi cơ hội kinh doanh trong bối cảnh giá dầu biến động theo từng giờ".

Cơ chế điều hành giá linh hoạt và thành lập Tổ công tác đặc biệt

Nghị quyết 36 cũng xác lập một cơ chế điều hành giá xăng dầu linh hoạt hơn. Cụ thể, khi giá cơ sở tăng từ 7% trở lên, liên Bộ Công thương - Tài chính sẽ áp dụng điều chỉnh ngay thay vì chờ đến kỳ điều hành cố định. Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long nhận định, cơ chế này giúp giá xăng dầu trong nước phản ánh sát thực tế thị trường thế giới, tránh tình trạng "độ trễ" quá lớn khiến doanh nghiệp đầu mối thua lỗ hoặc gây tâm lý găm hàng, đứt gãy nguồn cung cục bộ.

Để cụ thể hóa các giải pháp, ngày 4/3/2026, Thủ tướng đã ký Quyết định số 385/QĐ-TTg thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng do Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn làm Tổ trưởng. Sự ra đời của Tổ công tác này, theo đánh giá của các chuyên gia năng lượng, là một tín hiệu mạnh mẽ cho thấy sự phối hợp liên ngành đã được nâng lên tầm cao mới. Việc mời các chuyên gia tham vấn trực tiếp và yêu cầu các tập đoàn như PVN, EVN, Petrolimex báo cáo hằng ngày giúp Chính phủ có "tai mắt" sát sao hơn để đưa ra các phản ứng chính sách kịp thời.

Về phía cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam, bày tỏ sự đồng tình: "Xăng dầu chiếm đến 35-40% chi phí cấu thành giá vận tải. Việc Chính phủ cam kết sẵn sàng xả kho dự trữ quốc gia và rà soát thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) là 'liều thuốc' trấn an cực kỳ quan trọng, giúp doanh nghiệp ổn định kế hoạch sản xuất kinh doanh trước các cú sốc bên ngoài."

Tầm nhìn tự chủ năng lượng và chuyển đổi xanh

Trong dài hạn, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định Việt Nam phải hướng tới tự chủ hoàn toàn về năng lượng. Chính phủ ưu tiên sử dụng tối đa khí nội địa cho phát điện và xây dựng cơ chế hoán đổi nguồn khí nội địa thay cho LNG nhập khẩu. Các chuyên gia từ Viện Năng lượng nhìn nhận đây là chiến lược đúng đắn để giảm chi phí ngoại tệ và bảo đảm an ninh nhiên liệu trong mọi tình huống địa chính trị.

Bên cạnh đó, lộ trình chuyển đổi nhiên liệu sinh học (xăng E10) cũng được đẩy mạnh. GS.TSKH Trần Vĩnh Diệu cho rằng, việc tận dụng nguồn nguyên liệu nông nghiệp sẵn có để sản xuất ethanol không chỉ giúp giảm lệ thuộc vào xăng khoáng mà còn là bước đi hiện thực hóa cam kết Net Zero. Đây là cách Việt Nam biến thách thức từ xung đột quốc tế thành cơ hội để đổi mới sáng tạo và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế.

Kết luận, Thủ tướng yêu cầu toàn hệ thống chính trị loại bỏ tư duy trông chờ, ỷ lại. Với sự đồng thuận của người dân và những phân tích xác đáng từ giới chuyên gia, Việt Nam kiên định mục tiêu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, khẳng định vị thế trong kỷ nguyên phát triển mới bất chấp những cơn sóng dữ từ thị trường năng lượng toàn cầu./.