Chặn hơn 6.300 tỷ đồng giao dịch nghi gian lận: Bài toán an ninh thanh toán số

Lá chắn sinh trắc học và thực tế phòng chống gian lận

Con số hơn 6.300 tỷ đồng giao dịch có dấu hiệu gian lận bị ngăn chặn tính đến ngày 28/9 là điểm sáng nổi bật trong nỗ lực bảo vệ tài sản người dân của Ngân hàng Nhà nước. Theo thống kê, hệ thống giám sát và phòng ngừa rủi ro tự động đã phát ra hơn 5,6 triệu lượt cảnh báo tới khách hàng. Điều đáng ghi nhận là hơn 1,9 triệu lượt người dùng đã chủ động tạm dừng hoặc hủy giao dịch ngay sau khi nhận được tín hiệu cảnh báo. Sự phối hợp giữa hạ tầng kỹ thuật ngân hàng và sự cảnh giác kịp thời của người dân cho thấy cơ chế phòng vệ thời gian thực đang phát huy tác dụng rõ rệt trước các đòn tấn công tài chính.

Song song với cơ chế cảnh báo chủ động, việc thiết lập "bức tường lửa" định danh thông qua xác thực sinh trắc học được xem là giải pháp quan trọng trong chiến lược phòng chống gian lận trên quy mô toàn hệ thống. Tính đến ngày 2/10, ngành ngân hàng đã hoàn tất đối chiếu thông tin sinh trắc học qua Căn cước công dân gắn chip hoặc tài khoản VNeID cho hơn 175,2 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân cùng gần 2,94 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức.

Đồng thời, việc chuẩn hóa và làm sạch dữ liệu người dùng không chỉ giúp triệt hạ tận gốc nạn "tài khoản rác", "tài khoản cho thuê" – vốn là mắt xích trung chuyển dòng tiền bẩn chính trong các đại án lừa đảo – mà còn tạo hành lang an toàn vững chắc cho giao dịch giá trị lớn. Bằng cách siết chặt khâu định danh, không gian hoạt động của các hành vi gian lận quy mô lớn đã bị thu hẹp một cách đáng kể.

Thách thức từ công nghệ cao và áp lực duy trì trải nghiệm người dùng

Tuy nhiên, nhìn nhận một cách khách quan từ góc độ quản trị rủi ro, hàng rào kỹ thuật hiện tại không phải là "chìa khóa vạn năng" để chấm dứt hoàn toàn rủi ro. Khi các kẽ hở tài khoản dần bị bịt kín, tội phạm công nghệ cao lại chuyển hướng sang các phương thức tinh vi hơn, đặc biệt là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) như Deepfake để giả mạo hình ảnh, khuôn mặt và giọng nói của người thân hoặc cơ quan chức năng. Cụ thể như những kịch bản thao túng tâm lý, chính nạn nhân là người trực tiếp thực hiện giao dịch chuyển tiền trong trạng thái bị kích động hoặc sập bẫy tinh vi, khiến tính năng xác thực sinh trắc học thông thường bị vô hiệu hóa.

Bên cạnh đó, việc liên tục gia tăng các lớp bảo mật, bổ sung bước kiểm tra sinh trắc học hay hiển thị cảnh báo rủi ro cũng đặt ra bài toán cân bằng khắt khe đối với các tổ chức tài chính. Chẳng hạn, ngân hàng phải bảo đảm tối đa an toàn tài sản cho khách hàng; mặt khác, việc tạo ra quá nhiều rào cản kỹ thuật có thể ảnh hưởng đến sự mượt mà và tốc độ giao dịch – yếu tố cốt lõi của nền kinh tế số. Vì vậy, đây là áp lực lớn đòi hỏi các thuật toán AI phân tích hành vi phải ngày càng thông minh hơn để chỉ kích hoạt cảnh báo đúng lúc, đúng đối tượng mà không làm gián đoạn trải nghiệm chung của đại đa số người dùng.

Tăng cường nhận thức: Lớp bảo vệ cốt lõi trước gian lận tài chính

Trước bối cảnh các thủ đoạn lừa đảo biến tướng không ngừng, Ngân hàng Nhà nước khẳng định sẽ tiếp tục chủ động nâng cấp và gia tăng các lớp bảo vệ đa tầng. Tuy nhiên, mọi giải pháp công nghệ dù tiên tiến đến đâu cũng chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Lớp bảo vệ quan trọng nhất trước mọi hình thức gian lận vẫn chính là sự cẩn trọng và nhận thức rủi ro từ phía người dân.

Chính vì thế, các chuyên gia an ninh mạng khuyến cáo, người dân cần xây dựng thói quen "chậm lại một nhịp" để kiểm chứng độc lập thông qua các kênh chính thống trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch chuyển tiền nào có dấu hiệu bất thường. Tuyệt đối không cung cấp thông tin mật khẩu, mã xác thực OTP, không bấm vào liên kết lạ hay cấp quyền truy cập thiết bị cho bất kỳ ai. Sự kết hợp chặt chẽ giữa hạ tầng công nghệ bảo vệ chủ động của ngành ngân hàng và sự cảnh giác cao độ của người tiêu dùng chính là nền tảng quyết định để xây dựng một môi trường thanh toán số an toàn, minh bạch và phát triển bền vững.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html