Chênh lệch địa chính trị và sức ép từ cơn khát nhiên liệu vùng biên
Thị trường năng lượng thế giới đang trải qua những đợt sóng dữ dội do xung đột địa chính trị tại Trung Đông leo thang. Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang nỗ lực duy trì sự ổn định giá cả nội địa để hỗ trợ phục hồi kinh tế. Tuy nhiên, chính nỗ lực giữ giá này đã vô tình tạo ra một "vùng trũng" về giá so với các quốc gia láng giềng, kéo theo những diễn biến phức tạp về an ninh biên giới và nguy cơ chảy máu tài nguyên năng lượng.
Tính đến đầu tháng 3/2026, một thực tế đáng quan ngại đang diễn ra dọc theo chiều dài đường biên giới phía Tây và Tây Nam. Theo số liệu từ các cơ quan quản lý, giá xăng RON95 tại Việt Nam hiện đang ở mức thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung các nước láng giềng. Cụ thể, khi giá trong nước được điều hành quanh mức 27.047 đồng/lít, thì tại Singapore mặt hàng tương đương có giá tới 46.000 đồng/lít; Lào xấp xỉ 38.600 đồng/lít; Thái Lan 32.000 đồng/lít; Trung Quốc và Campuchia dao động từ 28.800 đến 28.900 đồng/lít.
Mức chênh lệch từ vài nghìn đến gần 20.000 đồng cho mỗi lít xăng đã biến mặt hàng này thành "miếng bánh" béo bở cho các đối tượng buôn lậu. Không còn dừng lại ở việc người dân vùng biên sang mua nhỏ lẻ, các đường dây vận chuyển trái phép đang hình thành với những phương thức tinh vi, lợi dụng địa hình hiểm trở để thẩm lậu xăng dầu ra nước ngoài. Trước tình hình này, ngày 9/3/2026, Cục Hải quan đã ban hành Công văn số 13573/CHQ-ĐTCBL, phát lệnh báo động toàn ngành về việc tăng cường kiểm soát, bảo vệ an ninh năng lượng trước những biến động khó lường của thị trường quốc tế.
Để hiểu rõ tại sao Việt Nam có thể duy trì mức giá "trũng" so với khu vực, cần nhìn vào phân tích kỹ thuật về cơ cấu giá thành. Hiện nay, giá nhập khẩu từ thị trường Singapore chiếm gần 19.000 đồng/lít, tương đương khoảng 70% trong cơ cấu giá thành xăng RON95. 30% còn lại bao gồm các loại thuế nhập khẩu, chi phí logistics, chi phí kinh doanh và lợi nhuận của doanh nghiệp. Điểm mấu chốt nằm ở quyết sách quyết liệt của Chính phủ khi điều chỉnh thuế nhập khẩu từ 10% về 0% và việc sẵn sàng kích hoạt Quỹ Bình ổn xăng dầu trong trường hợp biến động mạnh.
Theo đại diện Sở Công Thương TPHCM, giá xăng dầu trong nước dù đang có xu hướng tăng nhưng so với các nước có mức độ phát triển tương đồng, chúng ta vẫn đang ở mức thấp hơn. Sự ổn định này còn được củng cố bởi dự báo giá dầu thế giới đang có xu hướng đi xuống, tạo dư địa cho các cơ quan quản lý điều hành thị trường một cách chủ động. Chính chính sách bù giá và trợ lực từ Nhà nước đã tạo ra rào chắn bảo vệ túi tiền người dân, nhưng đồng thời cũng vô tình đặt ra thách thức lớn trong việc ngăn chặn dòng chảy năng lượng bị hút sang các thị trường giá cao lân cận.
Ba gọng kìm trong chiến dịch chống "chảy máu" xăng dầu
Nhận diện về phương thức thủ đoạn của tội phạm, đại diện Cục Hải quan cho biết các đối tượng hiện nay không chỉ sử dụng các can nhựa nhỏ lẻ mà đã chuyển sang các hình thức "cơ khí hóa" tinh vi. Nhiều phương tiện vận tải đường bộ và đường thủy đã được gia cố thêm các hầm hàng, bồn chứa bí mật dưới gầm xe hoặc thân tàu. Thậm chí, một số đối tượng còn lợi dụng loại hình tạm nhập tái xuất hoặc cung ứng nhiên liệu cho tàu biển quốc tế để tuồn xăng dầu ra khỏi biên giới bất hợp pháp dưới danh nghĩa kinh doanh chính ngạch.
Để đối phó, lực lượng Hải quan đang tập trung kiểm soát chặt chẽ các phương tiện xuất cảnh, trọng tâm là các xe tải và tàu cá có dấu hiệu thay đổi kết cấu kỹ thuật. Đặc biệt, khu vực đường thủy nội địa và các cửa khẩu giáp Lào, Campuchia đang được đặt dưới tình trạng giám sát đặc biệt. Lực lượng chức năng xác định đây là một cuộc chiến cam go, đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ từ khâu hải quan đến việc tuần tra thực địa nhằm xóa sổ các tụ điểm tập kết xăng dầu lậu đang hình thành tại các khu vực nhạy cảm dọc biên giới.
Chiến dịch lần này của ngành Hải quan và các lực lượng chức năng được triển khai dựa trên ba trụ cột chính nhằm tạo ra thế trận bao vây, ngăn chặn từ sớm, từ xa. Đầu tiên là công tác trinh sát kỹ thuật và dự báo thị trường, chủ động nắm bắt biến động giá từng ngày tại các nước láng giềng để dự báo "điểm nóng". Thứ hai là đồng bộ biện pháp nghiệp vụ mạnh, kết hợp tuần tra công khai với các chuyên án trinh sát bí mật, ứng dụng máy soi chiếu hiện đại và phối hợp với thiết bị tầm xa của Cảnh sát biển.
Trụ cột thứ ba là liên minh lực lượng vùng biên. Do buôn lậu xăng dầu là hoạt động có tổ chức xuyên quốc gia, Cục Hải quan yêu cầu các chi cục trực thuộc đẩy mạnh trao đổi thông tin "nóng" với Bộ đội Biên phòng, Công an, Cảnh sát biển và Quản lý thị trường. Sự phối hợp này đảm bảo tạo thành một mạng lưới ngăn chặn xuyên suốt, nơi một lô hàng lậu nếu lọt qua lớp cửa ngõ đầu tiên sẽ bị chặn đứng bởi các lớp phòng thủ tiếp theo trong nội địa.
Song song với mặt trận biên giới, công tác quản lý thị trường tại các đô thị lớn như TPHCM cũng được thực hiện ráo riết. Sở Công Thương đang triển khai phương án điều hành cục bộ để xử lý tình trạng thiếu xăng ngắn hạn tại một vài cửa hàng ngoại thành. Các giải pháp bao gồm hỗ trợ xe bồn lưu thông trong nội thành ban ngày và thiết lập "luồng xanh" tại khâu hải quan cho các đơn vị nhập khẩu gặp khó. Đặc biệt, cơ quan quản lý sẽ triển khai kế hoạch kiểm soát nguồn hàng theo ngày, yêu cầu các thương nhân đầu mối báo cáo tình hình liên tục để phối hợp điều động giữa các khu vực thừa và thiếu.
Cơ quan chức năng cũng khuyến cáo người dân cần giữ ổn định tâm lý, tuyệt đối không hút xăng từ bình xe ra can chứa để tích trữ tại nhà vì hành vi này tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ cực kỳ nguy hiểm. Các doanh nghiệp và thương nhân phân phối cũng được yêu cầu tăng cường trách nhiệm, đảm bảo nguồn cung cho khách hàng. Thông điệp từ cơ quan quản lý rất rõ ràng: "Ai còn hàng thì bơm ra bán, giữ lại lỗ ráng chịu". Trong bối cảnh nguồn cung được đảm bảo và giá thế giới đi xuống, việc găm hàng không chỉ vi phạm pháp luật mà còn mang lại rủi ro kinh tế lớn cho doanh nghiệp.
Thượng tôn pháp luật và mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô
Việc siết chặt kiểm soát biên giới và quản lý thị trường không chỉ nhằm chống thất thu ngân sách hay chống buôn lậu đơn thuần. Quan trọng hơn, đây là nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi của người dân và doanh nghiệp trong nước – những người đang trực tiếp hưởng lợi từ chính sách hỗ trợ giá của Nhà nước. Khi xăng dầu bị tuồn trái phép ra nước ngoài, đó không chỉ là sự thất thoát về tài chính mà còn là sự tổn hại đến an ninh năng lượng và sự ổn định của nền sản xuất nội địa.
Đại diện Cục Hải quan khẳng định ngành sẽ xử lý nghiêm, không có vùng cấm đối với bất kỳ hành vi bao che, tiếp tay cho buôn lậu. Kết thúc đợt cao điểm này, các cơ quan chức năng kỳ vọng sẽ làm sạch địa bàn biên giới, xóa sổ các đường dây thẩm lậu tinh vi. Trong một thế giới đầy biến động địa chính trị, việc giữ vững "phên dậu" kinh tế thông qua kiểm soát chặt chẽ thị trường xăng dầu chính là góp phần giữ vững sự ổn định kinh tế vĩ mô và đà tăng trưởng bền vững của quốc gia./.
Bình luận
0