Tại sự kiện Safer Internet Day ngày 10/2, các chuyên gia an ninh mạng nhận định rủi ro lừa đảo trực tuyến đang tăng mạnh khi công nghệ AI và deepfake bị lợi dụng để nâng cấp các kịch bản cũ. Ông Ngô Minh Hiếu, đồng sáng lập dự án Chống lừa đảo, cho biết tội phạm mạng ngày càng sử dụng AI để giả mạo khuôn mặt, giọng nói, tạo chatbot lừa người dùng, đánh vào tâm lý sợ hãi và khẩn cấp nhằm chiếm đoạt tài sản hoặc dữ liệu cá nhân.

Một trong những chiêu phổ biến dịp cận Tết là giả danh cán bộ công an, viện kiểm sát hoặc tòa án. Kẻ gian gọi điện, thông báo nạn nhân liên quan đến vụ án hoặc vi phạm pháp luật, sau đó yêu cầu chuyển tiền để “xác minh” hoặc “đóng phạt”. Một số trường hợp còn dùng công nghệ giả giọng nói, hình ảnh cơ quan chức năng khiến nạn nhân hoang mang và làm theo yêu cầu.

Lợi dụng nhu cầu mua sắm tăng cao, thủ đoạn giả danh shipper cũng bùng phát. Kẻ lừa đảo thông báo có đơn hàng cần thanh toán khoản nhỏ, sau đó lấy lý do thao tác nhầm để hướng dẫn nạn nhân liên hệ “bộ phận hỗ trợ”. Từ đây, chúng yêu cầu chia sẻ màn hình, bật camera điện thoại và thực hiện thao tác ngân hàng, chiếm quyền kiểm soát tài khoản. Đã có nạn nhân bị lừa tới gần 1,3 tỷ đồng theo kịch bản này.

Các chiêu nhận quà trợ cấp, khuyến mãi Tết giả mạo cũng xuất hiện dày đặc. Đối tượng tự xưng cán bộ địa phương, nhân viên bảo hiểm hoặc thương hiệu lớn, yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, mã xác thực để “nhận quà”. Song song đó, nhiều website, fanpage giả mạo tung khuyến mãi sâu, yêu cầu đặt cọc rồi chiếm đoạt tiền.

Nhu cầu đổi tiền lẻ, tiền mới dịp Tết cũng bị lợi dụng. Kẻ xấu rao đổi tiền trên mạng xã hội, yêu cầu chuyển khoản trước rồi chặn liên lạc, hoặc giao tiền giả, tiền thiếu. Chuyên gia cảnh báo việc đổi tiền trái phép còn tiềm ẩn rủi ro pháp lý. Tương tự, các dịch vụ “vay online lãi thấp” yêu cầu đóng phí thẩm định, phí bảo hiểm… cũng là bẫy lừa quen thuộc.

Trong lĩnh vực đi lại và du lịch, nhiều đối tượng mạo danh nhà xe, hãng bay, khách sạn để bán vé “giờ chót”, “suất nội bộ”, phòng giá rẻ. Sau khi nhận tiền cọc, chúng cắt liên lạc, xóa trang. Cơ quan chức năng khuyến cáo người dân chỉ giao dịch qua kênh chính thức, cảnh giác với giá rẻ bất thường.

Các chuyên gia nhấn mạnh người dùng không bấm vào đường link lạ, không chia sẻ mã OTP, không cung cấp thông tin cá nhân hay thực hiện yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại. Khi nghi ngờ bị lừa, cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng và trình báo cơ quan công an.

Ông Arun Kumar, Phó chủ tịch khu vực APAC của ManageEngine, cho rằng an toàn số cần được xây dựng từ sự cảnh giác của mỗi cá nhân kết hợp nhiều lớp bảo vệ. Trong bối cảnh các mối đe dọa liên tục biến đổi, không một công cụ đơn lẻ nào có thể bảo vệ người dùng hoàn toàn nếu thiếu kỹ năng tự phòng vệ.