Sáng 21/1, tham luận tại Đại hội Đảng XIV, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng đã trình bày nhiều giải pháp đột phá nhằm đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng nhanh và bền vững.

Bộ trưởng cho biết Việt Nam đã trải qua hai giai đoạn phát triển quan trọng: nông nghiệp giúp đất nước thoát nghèo; công nghiệp, đầu tư trực tiếp nước ngoài và gia công, lắp ráp đưa Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập trung bình cao. Bước sang giai đoạn thứ ba – từ thu nhập trung bình lên thu nhập cao – Việt Nam buộc phải dựa vào “bộ ba” gồm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Phân tích vai trò của từng trụ cột, Bộ trưởng cho rằng khoa học công nghệ tạo ra tri thức và công cụ mới nhưng vẫn mang tính “trên trời”. Đổi mới sáng tạo có nhiệm vụ đưa tri thức và công nghệ số “chạm tới đất”, chuyển hóa thành năng suất và giá trị gia tăng thông qua các sản phẩm, dịch vụ phục vụ đời sống. Trong khi đó, chuyển đổi số giúp lan tỏa nhanh các sản phẩm, dịch vụ này ra toàn xã hội, tạo tăng trưởng nhanh và bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.

Theo Bộ trưởng, nếu trước đây nhiều quốc gia bước vào giai đoạn phát triển thứ ba thường chỉ dựa vào một động lực là khoa học công nghệ, thì Việt Nam có lợi thế với ba động lực đồng thời. Với mục tiêu nâng thu nhập bình quân đầu người từ 5.000 USD lên 20.000 USD, Việt Nam hoàn toàn có thể đạt tăng trưởng hai con số nhờ “bộ ba” này.

Dẫn Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được xác định là đột phá quan trọng hàng đầu, thúc đẩy phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và nâng cao năng lực tự cường, tự chủ của đất nước. Ông ví Nghị quyết 57 như “Nghị quyết Khoán 10” trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Tinh thần của Nghị quyết 57, theo Bộ trưởng, là quản lý theo mục tiêu, không quản cách làm; trao quyền tự chủ gắn với trách nhiệm; chấp nhận rủi ro; đánh giá dựa trên hiệu quả tổng thể và bảo đảm người làm được hưởng lợi từ thành quả lao động, sáng tạo. “Khoán 10 giúp Việt Nam thoát nghèo, Nghị quyết 57 để thoát bẫy thu nhập trung bình. Khoán 10 giải phóng sức lao động, Nghị quyết 57 giải phóng sự sáng tạo”, ông nhấn mạnh.

Bộ trưởng cho rằng mỗi quốc gia có con đường phát triển riêng, không có hai quốc gia “hóa rồng, hóa hổ” theo cùng một cách. Việt Nam cần tự chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược như một cấu phần quan trọng của chủ quyền quốc gia, đồng thời cho phép và khuyến khích ứng dụng cái mới trong thực tiễn để nhanh chóng hình thành và hoàn thiện các công nghệ mới.

Tinh thần đổi mới sáng tạo cần lan tỏa trong toàn xã hội, trở thành lối sống và phong cách sống của mỗi người, mỗi tổ chức; xây dựng văn hóa khuyến khích khám phá và khoan dung với thất bại. Sở hữu trí tuệ phải được coi là tài sản có thể định giá, mua bán, chuyển giao và khai thác trên thị trường, trở thành công cụ cạnh tranh chiến lược của doanh nghiệp và quốc gia. Theo Bộ trưởng, ở một quốc gia phát triển, tài sản vô hình và tài sản trí tuệ có thể chiếm tới 80% tổng tài sản.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cũng nhấn mạnh yêu cầu đo lường đóng góp của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với tăng trưởng GDP. Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng phương pháp đo lường cho cả cấp quốc gia và địa phương, với quan điểm “cái gì đo được thì mới quản lý được”, và kỳ vọng Việt Nam sẽ là một trong những quốc gia đầu tiên đặt mục tiêu đo lường tác động của “bộ ba” này tới tăng trưởng GDP.

Nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số, Bộ trưởng cho rằng “mỗi người dân có một trợ lý ảo thì sức mạnh Việt Nam sẽ nhân đôi”, đồng thời khẳng định chuyển đổi số cần được thực hiện ngay 100%, không làm dần dần, nhằm tạo ra “phiên bản số” của thế giới thực và đưa các nền tảng dùng chung vào vận hành trên quy mô toàn quốc.

Về triển khai đổi mới sáng tạo, Bộ trưởng cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đang tham mưu Chính phủ chỉ đạo mỗi bộ, ngành, địa phương xây dựng một trung tâm đổi mới sáng tạo, thúc đẩy khởi nghiệp toàn dân dựa trên công nghệ và sáng tạo.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh, chi cho khoa học công nghệ cần theo nguyên tắc: một đồng ngân sách Nhà nước phải kích hoạt được 3-4 đồng từ doanh nghiệp. Khi đó, 2% chi ngân sách Nhà nước sẽ tương đương 2% GDP của toàn xã hội dành cho khoa học công nghệ. Hiện Bộ Khoa học và Công nghệ đang hoàn thiện cơ chế đồng tài trợ giữa Nhà nước và doanh nghiệp để hiện thực hóa mục tiêu này./.