Thị trường điện Việt Nam đang bước vào giai đoạn hoàn thiện cơ chế vận hành nhằm đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và thu hút nguồn lực đầu tư cho ngành điện.
Trong bối cảnh đó, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư số 29/2026/TT-BCT quy định về vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh. Cùng với việc rà soát, điều chỉnh thiết kế tổng thể thị trường điện, chính sách mới được kỳ vọng sẽ hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống và tạo tiền đề phát triển thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.
Ảnh: EVN
Quy định rõ cơ chế vận hành thị trường bán buôn điện
Thông tư mới quy định đầy đủ các nội dung liên quan đến đăng ký tham gia thị trường, lập kế hoạch vận hành hệ thống điện, cơ chế chào giá, huy động nguồn điện, xác định giá điện và thanh toán.
Đối tượng áp dụng gồm các đơn vị phát điện, đơn vị bán buôn điện, truyền tải điện, đơn vị vận hành hệ thống và thị trường điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), các đơn vị cung cấp nhiên liệu và các khách hàng lớn tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).
Theo quy định, các nhà máy điện có công suất từ 30 MW trở lên đấu nối với hệ thống điện quốc gia phải tham gia trực tiếp thị trường điện. Đối với các nhà máy thủy điện và năng lượng tái tạo có công suất từ 10 MW trở lên, có thể lựa chọn tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp, đồng thời phải đáp ứng các yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật như hệ thống SCADA, EMS, hệ thống đo đếm và chữ ký số.
Minh bạch hóa cơ chế chào giá và thanh toán
Thông tư nhấn mạnh nguyên tắc vận hành thị trường điện theo hướng công khai, minh bạch và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng giữa các đơn vị tham gia.
Chu kỳ giao dịch được tính theo ngày, từ 0 giờ đến 24 giờ. Giá điện trên thị trường sẽ bao gồm giá điện năng (SMP) và giá công suất (CAN), phản ánh sát diễn biến cung - cầu và chi phí sản xuất điện.
Các đơn vị phát điện phải gửi phương án chào giá trước 11 giờ 30 phút của ngày trước giao dịch, với tối đa 10 mức giá - công suất trong phạm vi khung giá quy định. Lịch huy động nguồn điện sẽ được công bố trước 16 giờ mỗi ngày, bao gồm cả phương án thông thường và phương án có xét đến các giới hạn kỹ thuật của hệ thống.
Bên cạnh đó, quy định mới cũng tăng cường yêu cầu công khai nhiều dữ liệu quan trọng như dự báo phụ tải, kế hoạch bảo dưỡng, giá trị nước trong phát điện thủy điện và kết quả tính toán giá thị trường. Việc thanh toán được thực hiện dựa trên dữ liệu đo đếm và sản lượng điện thực tế.
Hoàn thiện thị trường điện theo lộ trình
Song song với việc ban hành Thông tư 29/2026/TT-BCT, Bộ Công Thương đang tiếp tục rà soát và điều chỉnh thiết kế tổng thể thị trường điện cạnh tranh.
Tại cuộc họp tham vấn kỹ thuật diễn ra giữa tháng 6 ở Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long cho biết việc hoàn thiện cơ chế thị trường điện là nhiệm vụ quan trọng nhằm triển khai Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Theo lãnh đạo Bộ Công Thương, mục tiêu là xây dựng một thị trường điện cạnh tranh hiệu quả, minh bạch và phù hợp với lộ trình phát triển của ngành năng lượng.
Ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng giám đốc Công ty Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO), cho biết việc rà soát hiện tập trung vào ba nội dung chính gồm hoàn thiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh, xây dựng thị trường bán lẻ điện cạnh tranh và xác định lộ trình triển khai phù hợp.
Theo ông, thị trường bán buôn sẽ là nền tảng quan trọng để hình thành thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, đồng thời tạo tín hiệu đầu tư rõ ràng và phân bổ rủi ro minh bạch giữa các chủ thể tham gia.
Nhiều dấu mốc mới trong thực tiễn
Quá trình hoàn thiện chính sách cũng đi kèm với những bước tiến đáng chú ý trên thực tế.
Ngày 1/6/2026, Nhà máy điện mặt trời TTC Đức Huệ 2 chính thức tham gia thị trường bán buôn điện cạnh tranh và thực hiện giao dịch điện thông qua lưới điện quốc gia theo cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).
Đây là lần đầu tiên một nhà máy điện thực hiện bán điện trực tiếp qua lưới điện quốc gia theo cơ chế DPPA. Bên mua là Công ty TNHH Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên (SEVT), trở thành doanh nghiệp đầu tiên ký hợp đồng mua điện tái tạo theo mô hình này.
Nhà máy điện mặt trời Đức Huệ 2 có công suất 49 MWp, cung cấp khoảng 70 GWh điện mỗi năm, tương đương nhu cầu sử dụng điện của khoảng 17.000 hộ gia đình và góp phần giảm khoảng 46.000 tấn CO₂ mỗi năm.
Cũng trong ngày 1/6, hai nhà máy thủy điện Pleikrông (100 MW) và Sê San 3 (260 MW) chính thức tham gia thị trường bán buôn điện cạnh tranh.
Theo đánh giá của ngành điện, việc tham gia thị trường giúp các nhà máy tối ưu vận hành, nâng cao hiệu quả kinh doanh, tận dụng khả năng điều tiết nước giữa các hồ chứa và khai thác hiệu quả các thời điểm giá điện ở mức cao.
Tạo động lực thu hút đầu tư ngành điện
Theo ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), sau 14 năm vận hành thị trường phát điện cạnh tranh và hơn 7 năm triển khai thị trường bán buôn điện cạnh tranh, thị trường điện Việt Nam cần tiếp tục bước sang giai đoạn phát triển mới.
Những bất cập trong quá trình vận hành đã được nhận diện tương đối đầy đủ. Vì vậy, nhiệm vụ hiện nay là xây dựng các giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện cơ chế vận hành, nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trường điện.
Lãnh đạo Cục Điện lực cho rằng việc hoàn thiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh, tiến tới hình thành thị trường bán lẻ điện cạnh tranh là yêu cầu tất yếu, phù hợp với định hướng của Đảng, Nhà nước và Chính phủ. Đây cũng là nền tảng quan trọng để thu hút đầu tư, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.
Bình luận
0