Bảo tồn tuồng Huế

Nghệ thuật Tuồng Huế: Tinh hoa hội tụ từ không gian Cung đình Phú Xuân

Nghệ thuật Tuồng Huế (hay còn gọi là tuồng cung đình) được hình thành và phát triển rực rỡ dưới triều Nguyễn, trở thành một bộ phận không thể tách rời trong thiết chế văn hóa bác học của vương triều. Khác với các loại hình nghệ thuật dân gian khác, Tuồng Huế là một hình thái nghệ thuật tổng hợp đỉnh cao, nơi thơ ca, âm nhạc, hội họa, vũ đạo và kỹ thuật biểu diễn hòa quyện vào nhau một cách chặt chẽ.

Trong không gian trang nghiêm của Đại nội Huế, đặc biệt tại Nhà hát Duyệt Thị Đường - ngôi nhà hát cổ nhất Việt Nam còn sót lại, những trích đoạn kinh điển như "Thiện trong ác" vẫn được tái hiện sinh động mỗi ngày. Điểm đặc biệt của Tuồng Huế nằm ở tính ước lệ và tính vũ đạo cực kỳ cao. Thông qua hệ thống mặt nạ (khoa trương sinh) với màu sắc rực rỡ, đường nét tinh xảo cùng hệ thống bộ pháp, thủ pháp hình thể chuẩn mực, nghệ sĩ có thể chuyển hóa linh hoạt qua nhiều nhân vật khác nhau chỉ trong một vở diễn.

Chính ngôn ngữ hình thể và biểu tượng thị giác độc đáo này đã vượt qua rào cản ngôn ngữ. Nhiều du khách quốc tế, dù chưa thấu hiểu hết ý nghĩa của từng câu thoại chữ Hán-Việt hay từ cổ, vẫn dễ dàng thấu cảm tính cách nhân vật thông qua sắc thái mặt nạ và sự điêu luyện trong từng đường gươm, thế võ. Điều này chứng minh sức sống nội sinh mạnh mẽ của Tuồng Huế trong việc kết nối văn hóa truyền thống với công chúng toàn cầu.

Bài toán nhân lực và thách thức tiếp nối thế hệ trong nghệ thuật Tuồng Huế

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được trong công tác biểu diễn phục vụ du khách, nghệ thuật Tuồng Huế đang phải đối diện với những trăn trở lớn từ thực tiễn đời sống đương đại. Thách thức lớn nhất và cấp bách nhất hiện nay chính là công tác tìm kiếm, đào tạo và phát triển thế hệ nghệ sĩ trẻ tiếp nối cho các lớp nghệ nhân, nghệ sĩ kỳ cựu.

Theo NSƯT Thế Tuệ (Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Cung đình Huế), để hóa thân trọn vẹn vào một nhân vật tuồng, người nghệ sĩ không chỉ cần một nền tảng thể lực tốt mà còn phải am hiểu sâu sắc về văn hóa lịch sử, từ đó mới có thể truyền tải chính xác hồn cốt của lời thoại và tư tưởng tác giả gửi gắm. 

Trong khi đó, việc đào tạo một nghệ sĩ tuồng chuyên nghiệp đòi hỏi thời gian dài dằn dặt, sự kiên trì tuyệt đối cùng niềm đam mê mãnh liệt với nghề, điều không dễ tìm thấy ở thế hệ trẻ giữa bối cảnh có quá nhiều lựa chọn giải trí hiện đại.

Cùng chung nỗi trăn trở ấy, NSƯT Dương Thị Kiều Oanh khẳng định rằng để giữ lửa cho nghề, người nghệ sĩ phải đặt trọn tâm huyết vào từng nhân vật với tính cách vô cùng đa dạng, phức tạp. Sự hao mòn về số lượng nghệ sĩ gạo cội đi đôi với khoảng trống trong việc chuyển giao thế hệ đang đặt ra yêu cầu bức thiết về những cơ chế chính sách đặc thù nhằm đãi ngộ, tôn vinh và đào tạo nguồn nhân lực kế cận cho loại hình di sản quý giá này.

Chiến lược phát triển: Đưa Tuồng Huế hòa nhịp cùng công nghiệp văn hóa và du lịch

Nhằm giải quyết những điểm nghẽn trong công tác bảo tồn, Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Cung đình Huế đã và đang triển khai nhiều hướng đi chiến lược, kết hợp hài hòa giữa gìn giữ nguyên bản giá trị truyền thống và đổi mới phương thức tiếp cận công chúng.

Ông Huỳnh Đức Tiễn, Phó Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Cung đình Huế, cho biết đơn vị đang tập trung đẩy mạnh hai mũi nhọn trọng tâm. Thứ nhất, tiếp tục duy trì và nâng cao chất lượng các chương trình biểu diễn định kỳ tại Đại nội Huế, bao gồm Nhã nhạc, Tuồng cung đình và múa tổng hợp nhằm tạo ấn tượng sâu sắc cho du khách trong và ngoài nước. Song song với đó là việc hoàn thiện không gian trưng bày mặt nạ tuồng, biến nơi đây thành điểm đến trải nghiệm trực quan sinh động.

Thứ hai, công tác đào tạo thế hệ nghệ sĩ trẻ được chú trọng đặc biệt thông qua các lớp truyền dạy trực tiếp từ các nghệ nhân lâu năm kết hợp với hệ thống trường lớp chuyên nghiệp. Đồng thời, các nhà quản lý nghệ thuật đang tích cực đưa thêm nhiều tiết mục tuồng đặc sắc vào các chương trình nghệ thuật tổng hợp, các sự kiện lớn như lễ hội đường phố tại các kỳ Festival Huế. 

Việc đưa Tuồng Huế bước ra khỏi không gian khép kín của nhà hát để hòa mình vào dòng chảy lễ hội cộng đồng đã giúp phô diễn trọn vẹn vẻ đẹp của trang phục, mặt nạ và nghệ thuật sân khấu cổ, từ đó nâng cao giá trị thương hiệu du lịch di sản Cố đô. 

Bảo tồn và phát huy nghệ thuật Tuồng Huế không chỉ là nhiệm vụ gìn giữ một di sản văn hóa phi vật thể của riêng vùng đất Cố đô, mà còn là trách nhiệm gìn giữ hồn cốt văn hóa dân tộc trong tiến trình hội nhập quốc tế. Bằng sự nỗ lực bền bỉ của đội ngũ nghệ sĩ, sự đổi mới trong tư duy quản lý du lịch di sản và chiến lược đào tạo nhân lực bài bản, Tuồng Huế chắc chắn sẽ tiếp tục vươn mình mạnh mẽ, giữ vững vị thế là một biểu tượng văn hóa rực rỡ, kết nối quá khứ hoàng kim với nhịp sống đương đại đầy triển vọng.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại:

https://vtvgo.vn/video/catalog/list/ffc98a39-06ff-424b-a85f…lich-su--di-san-19,ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87.html