Bảo tồn kiến trúc Làng Lò trước làn sóng đô thị hóa

Di sản kiến trúc nhà ở làng biển trước nguy cơ mai một

Làng Lò, phường Hòa Hiệp, tỉnh Đắk Lắk là một trong những làng chài cổ hiếm hoi còn lưu giữ được nét xưa cũ đặc trưng của một di sản kiến trúc ven biển. Tên gọi của làng bắt nguồn từ lịch sử nghề truyền thống: trước đây, ngư dân xây dựng hàng loạt lò gạch trét bùn rơm để hấp, sấy cá nhằm bảo quản sản lượng sau những chuyến biển. Dù ngày nay phương pháp bảo quản bằng đá lạnh đã thay thế các lò thủ công, nhưng cái tên Làng Lò vẫn tồn tại như một định danh văn hóa, một di sản tinh thần riêng biệt trong lòng người dân địa phương. 

Đặc biệt, điểm nhấn kiến trúc tại đây là những ngôi nhà xây dựng từ giai đoạn 1961 - 1969 với cấu trúc hai gian chữ L hoặc nhà ba gian truyền thống. Hệ thống mái ngói đỏ, tường vôi vàng được thiết kế đặc thù để thích ứng với khí hậu khắc nghiệt và gió biển mặn mòi. Với khoảng 1.500 hộ dân, Làng Lò hiện sở hữu một "bảo tàng sống" về kiến trúc dân gian ven biển đang đứng trước áp lực thay thế bởi các công trình bê tông hiện đại.

Dự án "Vẽ lại di sản": Định vị giá trị qua nét vẽ

Nhằm ngăn chặn nguy cơ mai một, dự án "Vẽ lại di sản" đã quy tụ gần 30 kiến trúc sư và sinh viên chuyên ngành thực hiện ký họa trực tiếp tại hiện trường. Đây không thuần túy là hoạt động nghệ thuật mà là một quá trình nghiên cứu, ghi chép tư liệu thực tế về cấu trúc nhà ở bản địa.

Đồng thời, việc ký họa từng hiên nhà, mái ngói và không gian sinh hoạt giúp cộng đồng sáng tạo thiết lập sự kết nối chặt chẽ với cư dân địa phương. Thông qua đó, ý thức về giá trị di sản của chính chủ nhân các ngôi nhà được nâng cao. Theo các kiến trúc sư tham gia dự án, những công trình này chính là "tư liệu sống" về lịch sử phát triển của vùng đất, là chất liệu quý giá để quảng bá hình ảnh làng quê đến du khách. 

Từ bảo tồn kiến trúc đến phát triển du lịch bền vững

Thực tế cho thấy, bảo tồn không đồng nghĩa với việc đóng băng hiện trạng. Tại Làng Lò, một số ngôi nhà mái đỏ đã được người dân tu sửa, cải tạo thành không gian trải nghiệm và homestay nhưng vẫn giữ nguyên nét kiến trúc cũ. Đây là mô hình bảo tồn thích ứng hiệu quả, giúp di sản tự nuôi sống chính mình trong bối cảnh mới.

Thêm vào đó, sức hút của Làng Lò đối với du khách quốc tế không chỉ nằm ở bãi biển đẹp hay loại cát núi lửa đỏ vàng đặc trưng, mà còn ở sự chân thực, yên bình của một ngôi làng có bề dày lịch sử. Việc gìn giữ những nếp nhà cổ chính là tạo ra lợi thế cạnh tranh khác biệt cho du lịch địa phương, tránh tình trạng "đồng nhất hóa" kiến trúc tại các đô thị ven biển hiện nay.

Dự án "Vẽ lại di sản" không chỉ dừng lại trên mặt giấy. Những dữ liệu này sẽ là tiền đề để chính quyền và người dân phối hợp xây dựng các định hướng bảo tồn bài bản, biến Làng Lò trở thành điểm sáng trên bản đồ du lịch cộng đồng của khu vực.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html