Phát biểu tại hội trường khi Quốc hội thảo luận về dự thảo Nghị quyết phát triển văn hóa Việt Nam, TS. Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, đã nêu rõ ba điểm nghẽn lớn đang ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển văn hóa trong bối cảnh chuyển đổi số.
Thứ nhất, theo ông Khải, tỷ lệ chi ngân sách dành cho chuyển đổi số và hạ tầng công nghệ của ngành văn hóa hiện vẫn ở mức thấp so với nhu cầu thực tế. Từ thực tiễn tại các lĩnh vực như di sản, thư viện, bảo tàng, điện ảnh và ở nhiều địa phương, ông cho biết những đơn vị tiên phong số hóa đều gặp khó khăn do hạ tầng thiếu đồng bộ, dữ liệu phân tán, phần mềm chưa tương thích và thiếu kinh phí duy trì, nâng cấp.
Vì vậy, nếu chỉ dừng ở việc xác định "ưu tiên đầu tư" mà không đi kèm cơ chế phân bổ nguồn lực cụ thể, rõ ràng, sẽ khó tạo ra thay đổi mang tính thực chất.
Điểm nghẽn thứ hai được đại biểu nhấn mạnh là sự thiếu hụt nhân lực số. Dù các khái niệm như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, an ninh mạng hay sáng tạo nội dung số được đề cập nhiều, nhưng nguồn nhân lực đủ năng lực triển khai trong khu vực công, đặc biệt là ngành văn hóa, vẫn còn rất hạn chế.
Không chỉ thiếu về số lượng, đội ngũ nhân lực còn thiếu chiều sâu chuyên môn trong các lĩnh vực như AI, dữ liệu, điện toán đám mây và an ninh mạng. Trong khi đó, cơ chế tiền lương, đãi ngộ và tuyển dụng của khu vực công chưa đủ sức cạnh tranh so với khu vực tư nhân. Theo ông Khải, nếu không xác định rõ nhóm nhân lực trọng điểm và có cơ chế thu hút linh hoạt như đặt hàng đào tạo, hợp đồng chuyên gia hay tuyển dụng theo dự án, thì khó giải quyết tận gốc bài toán này.
Thứ ba là hạn chế về nguồn lực ngân sách cho phát triển văn hóa. Dự thảo Nghị quyết đề xuất bảo đảm chi tối thiểu 2% tổng chi ngân sách Nhà nước cho lĩnh vực văn hóa, song đại biểu cho rằng quy định này vẫn chưa đủ. Điều quan trọng không chỉ là tỷ lệ chi, mà còn là cách phân bổ nguồn lực cụ thể cho từng lĩnh vực như thiết chế cơ sở, bảo tồn di sản, chuyển đổi số, an ninh văn hóa số hay đào tạo nhân lực.
Nếu không làm rõ cơ cấu phân bổ, việc đạt mục tiêu về tổng chi có thể không đồng nghĩa với hiệu quả thực tế trong triển khai chiến lược.
Từ những phân tích trên, ông Trần Văn Khải đề xuất cần quy định rõ ưu tiên bố trí vốn đầu tư công trung hạn và dự toán ngân sách hằng năm cho các nhiệm vụ trọng tâm như chuyển đổi số văn hóa, xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia, số hóa di sản, bảo quản số lâu dài và bảo đảm an ninh văn hóa số.
Đồng thời, cần bổ sung nhóm nhân lực trọng điểm gồm các lĩnh vực như AI, dữ liệu lớn, bảo tồn số, công nghệ 3D/AR/VR/XR, quản trị bản quyền số, an ninh mạng và sáng tạo nội dung số. Các cơ chế linh hoạt như tuyển dụng đặc cách, hợp đồng chuyên gia, học bổng hay hợp tác công - tư trong đào tạo cũng cần được xem xét áp dụng.
Bên cạnh đó, đại biểu kiến nghị cần thiết lập chuẩn dữ liệu, quy định trách nhiệm liên thông dữ liệu và luật hóa mục tiêu hoàn thành số hóa 100% di sản văn hóa đã được xếp hạng cấp quốc gia và quốc gia đặc biệt vào năm 2026.
Đối với Quỹ văn hóa, nghệ thuật, ông cho rằng cần thiết kế để trở thành công cụ thúc đẩy đổi mới sáng tạo, có khả năng đầu tư vào các startup công nghệ văn hóa, nền tảng nội dung số và mô hình bảo tồn số. Tuy nhiên, đi kèm với đó phải là cơ chế quản trị chặt chẽ, minh bạch nhằm hạn chế rủi ro.
Theo đại biểu, việc ban hành nghị quyết mới chỉ là bước khởi đầu, phần quan trọng hơn là xây dựng các cơ chế đủ cụ thể và khả thi để triển khai hiệu quả. Ba yếu tố then chốt cần được bảo đảm gồm nguồn lực tài chính đủ mạnh, nhân lực số có chất lượng và hạ tầng dữ liệu, nền tảng cùng hệ thống an ninh văn hóa số đồng bộ.
Với định hướng này, ông Trần Văn Khải kỳ vọng văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn có thể phát triển thành một hệ sinh thái số hiện đại, góp phần nâng cao sức cạnh tranh quốc tế, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, sức mạnh mềm quốc gia và mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
Bình luận
0