Làn sóng ứng dụng AI đang lan rộng trong môi trường công sở với kỳ vọng giúp tăng tốc độ và nâng cao hiệu quả làm việc.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ này, nhiều doanh nghiệp lại ghi nhận hiện tượng “workslop” – những email, báo cáo hay nội dung do AI tạo ra trông có vẻ chuyên nghiệp nhưng thiếu độ chính xác, thiếu bối cảnh và chiều sâu, khiến người nhận phải mất thêm thời gian để kiểm tra, chỉnh sửa hoặc xử lý lại.
Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh (generative AI) trong doanh nghiệp đang tạo ra một nghịch lý: nhân viên được khuyến khích sử dụng AI nhiều hơn, nhưng phần lớn tổ chức lại không thu được giá trị tương xứng.
Số doanh nghiệp vận hành theo quy trình có AI dẫn dắt đã tăng gần gấp đôi trong năm qua, trong khi mức độ sử dụng AI tại nơi làm việc cũng tăng mạnh từ năm 2023. Tuy nhiên, theo báo cáo của MIT Media Lab, có tới 95% tổ chức không đo lường được lợi nhuận rõ ràng từ các khoản đầu tư vào công nghệ này.
Nghiên cứu do BetterUp Labs phối hợp Phòng thí nghiệm truyền thông xã hội Stanford thực hiện và đăng trên Harvard Business Review chỉ ra rằng một nguyên nhân chính là nhân viên sử dụng AI để tạo ra sản phẩm “có vẻ chuyên nghiệp” nhưng thiếu chiều sâu và giá trị thực, khiến đồng nghiệp phải mất thêm công sức xử lý lại.
AI hiện có thể giúp tạo nhanh báo cáo dài, slide trình bày đẹp, email trôi chảy hay đoạn mã có thể chạy được. Tuy nhiên, tốc độ và hình thức chỉ phản ánh bề nổi.
Trong nhiều trường hợp, nội dung do AI tạo ra thiếu bối cảnh, thiếu phân tích thực tế hoặc không giải quyết đúng vấn đề. Điều này khiến phần việc khó nhất không biến mất mà chuyển sang người tiếp nhận.
Người nhận phải tự giải mã nội dung, xác minh thông tin, sửa lỗi hoặc làm lại từ đầu. Thay vì tiết kiệm thời gian, AI đôi khi khiến quy trình làm việc kéo dài hơn.
Không ít nhân viên mô tả cảm giác bối rối khi nhận những tài liệu “có vẻ hoàn chỉnh” nhưng khó hiểu nội dung thực sự. Sau đó là cảm giác khó chịu khi nhận ra người gửi có thể chỉ dựa vào AI mà không kiểm tra kỹ.
Theo nhóm nghiên cứu, mỗi “tác phẩm AI” có thể khiến mất gần hai giờ xử lý. Khảo sát trên 1.150 nhân viên toàn thời gian tại Mỹ cho thấy 40% từng nhận “workslop” trong vòng một tháng gần nhất. Trung bình, khoảng 15,4% nội dung họ nhận được được đánh giá thuộc dạng này.
Hiện tượng xảy ra chủ yếu giữa đồng nghiệp ngang cấp, nhưng cũng xuất hiện ở cấp quản lý gửi xuống nhân viên, chiếm khoảng 16%.
Các ngành chịu ảnh hưởng lớn gồm công nghệ và dịch vụ chuyên môn – nơi AI được sử dụng với tần suất cao.
Một số người lao động cho biết họ phải lựa chọn giữa việc tự sửa lại, yêu cầu làm lại hoặc chấp nhận sản phẩm kém chất lượng. Có trường hợp email do AI tạo ra khiến cả nhóm hiểu sai nội dung, phải họp lại và làm rõ từ đầu, gây mất thêm thời gian đáng kể.
Theo tính toán, mỗi lần xử lý workslop khiến nhân viên mất trung bình 1 giờ 56 phút, tương đương chi phí khoảng 186 USD mỗi người mỗi tháng. Với doanh nghiệp 10.000 nhân viên, thiệt hại có thể vượt 9 triệu USD mỗi năm do suy giảm năng suất.
Không chỉ gây lãng phí thời gian, hiện tượng này còn ảnh hưởng đến niềm tin trong môi trường làm việc. Hơn một nửa người được khảo sát cảm thấy khó chịu khi nhận nội dung AI kém chất lượng, 38% cảm thấy bối rối và 22% thấy bị xúc phạm.
Khoảng một nửa đánh giá đồng nghiệp gửi “workslop” kém sáng tạo và kém đáng tin cậy hơn trước. 42% cho biết mức độ tin tưởng giảm, trong khi 37% cho rằng người gửi kém thông minh hơn. Đáng chú ý, 32% không muốn tiếp tục hợp tác với những người này.
Các chuyên gia cảnh báo điều này có thể làm suy yếu nền tảng hợp tác trong doanh nghiệp – yếu tố quan trọng để AI phát huy hiệu quả.
Theo nhóm nghiên cứu, vấn đề không nằm ở AI mà ở cách con người sử dụng. Thực tế, làm việc qua loa vốn đã tồn tại từ trước, nhưng AI khiến việc tạo ra sản phẩm “trông có vẻ hoàn chỉnh” trở nên dễ dàng hơn.
Một sai lầm phổ biến là lãnh đạo yêu cầu sử dụng AI cho mọi nhiệm vụ, dẫn đến việc nhân viên sử dụng thiếu chọn lọc và sao chép nội dung mà không đánh giá chất lượng.
Các chuyên gia nhấn mạnh AI không thể thay thế tư duy con người trong những công việc cần bối cảnh, phân tích hoặc ra quyết định phức tạp.
Doanh nghiệp cần xây dựng quy chuẩn rõ ràng về việc sử dụng AI, xác định nhiệm vụ phù hợp và yêu cầu trách nhiệm đối với sản phẩm cuối cùng.
Các chuyên gia kết luận tương lai môi trường làm việc không phụ thuộc vào việc dùng AI nhiều hay ít, mà nằm ở cách kết hợp giữa công nghệ, tư duy và trách nhiệm nghề nghiệp.
“Workslop có thể dễ tạo ra, nhưng cái giá doanh nghiệp phải trả lại không hề nhỏ.”
Bình luận
0