Một tuần trước khi Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei bị hạ sát ngày 28/2, cơ quan tình báo Israel đã theo dõi hệ thống camera giao thông tại Tehran sau khi các thiết bị này bị xâm nhập. Trong nhiều năm, liên lạc của nhiều quan chức cấp cao Iran được cho là đã bị theo dõi, nhưng quá trình phân tích dữ liệu trở nên chính xác và nhanh hơn khi có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI), theo Wall Street Journal (WSJ).

Theo nguồn tin này, các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran diễn ra với tốc độ và độ chính xác được đánh giá là “chưa từng có”. Điều này đến từ nhiều yếu tố như kế hoạch đã được chuẩn bị từ lâu, năng lực quân sự lớn, đồng thời đây cũng là lần đầu tiên AI được triển khai trên quy mô rộng như vậy trong chiến sự.

AI hiện hỗ trợ nhiều khâu quan trọng như thu thập và xử lý thông tin tình báo, lựa chọn mục tiêu, lập kế hoạch cho các nhiệm vụ không kích cũng như đánh giá thiệt hại sau tấn công. Ngoài ra, công nghệ này còn giúp các chỉ huy quân sự Mỹ và Israel quản lý hậu cần, từ nguồn đạn dược đến phụ tùng, đồng thời đề xuất phương án sử dụng vũ khí phù hợp cho từng mục tiêu.

Việc ứng dụng AI trong xung đột tại Trung Đông là kết quả của quá trình nghiên cứu và rút kinh nghiệm trong nhiều năm của Lầu Năm Góc từ các chiến dịch quân sự trước đó. Israel từng sử dụng công nghệ này trong cuộc xung đột với Hamas từ tháng 10/2023. Sau đó, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tiếp tục thúc đẩy mạnh việc phát triển lực lượng chiến đấu có sự hỗ trợ của AI.

Mỹ và Israel không bình luận cụ thể về cách AI được sử dụng trong các cuộc tấn công vào Iran. Tuy nhiên, thông tin từ dữ liệu công khai cùng nhận định của một số lãnh đạo quân sự và chuyên gia kỹ thuật phần nào cho thấy vai trò ngày càng lớn của công nghệ này.

Theo Bloomberg, các chiến dịch quân sự thường bắt đầu từ khâu thu thập và phân tích thông tin tình báo. Trước đây, việc xử lý dữ liệu như ghi âm liên lạc, hình ảnh vệ tinh hay radar có thể mất nhiều ngày với sự tham gia của số lượng lớn nhân sự để xác định vị trí bệ phóng tên lửa, đường hầm hoặc các mục tiêu quan trọng.

Nhờ AI, quá trình này có thể được rút ngắn đáng kể. Công nghệ giúp phân tích khối lượng dữ liệu khổng lồ nhanh chóng và chính xác hơn, từ đó hỗ trợ các chỉ huy đưa ra quyết định sớm hơn đối phương. Chẳng hạn, Mỹ đã tấn công hơn 3.000 mục tiêu tại Iran kể từ khi chiến dịch bắt đầu ngày 28/2.

Đại tá Yishai Kohn, người phụ trách bộ phận lập kế hoạch, kinh tế và công nghệ thông tin của Bộ Quốc phòng Israel, cho biết tác động rõ rệt nhất của AI hiện nay nằm ở lĩnh vực tình báo. Theo ông, trước đây nhiều nhiệm vụ không được triển khai đơn giản vì thiếu nhân lực để phân tích khối lượng lớn dữ liệu.

Các chuyên gia cho rằng công nghệ thị giác máy tính có thể nhanh chóng phát hiện mục tiêu bằng cách nhận diện các mẫu phương tiện hoặc thiết bị quân sự cụ thể. AI cũng có khả năng nghe, phân tích và tóm tắt nội dung từ hàng loạt file ghi âm liên lạc.

Theo Matan Goldner, Giám đốc điều hành công ty phần mềm an ninh Conntour của Israel, AI giúp các cơ quan tình báo nhanh chóng lọc ra thông tin quan trọng từ “biển dữ liệu khổng lồ”.

Tương tự các hệ thống AI dân sự, AI quân sự cũng có thể truy vấn sâu để xác định các yếu tố liên quan, chẳng hạn phát hiện bệ phóng tên lửa đặt gần bệnh viện hoặc thiết lập cảnh báo sớm khi có dấu hiệu một sự kiện sắp xảy ra.

Emelia Probasco, chuyên gia tại Trung tâm An ninh và Công nghệ mới nổi của Đại học Georgetown, cho biết Lực lượng Đổ bộ đường không số 18 của Lục quân Mỹ từng sử dụng phần mềm từ công ty Palantir Technologies trong chuỗi tập trận Scarlet Dragon năm ngoái. Nhờ đó, đội ngũ chỉ khoảng 20 người vẫn có thể xác định mục tiêu với hiệu quả tương đương hơn 2.000 nhân sự từng tham gia các chiến dịch tại Iraq.

Trong khi đó, Đô đốc Pierre Vandier – sĩ quan phụ trách chuyển đổi số của NATO – cho biết tổ chức này cũng sử dụng AI để theo dõi đội tàu chở dầu bí mật của Nga bằng cách quét dữ liệu trên diện tích hàng triệu mét vuông mỗi ngày, sau đó kết hợp hình ảnh với thông tin nhận dạng tàu để giám sát hoạt động.

Theo Vandier, AI đã giúp phân tích tình báo quân sự chuyển từ việc tìm kiếm mục tiêu trong vô số dữ liệu sang sàng lọc nhanh những mục tiêu cần thiết, khiến số lượng mục tiêu được xác định tăng mạnh.

Lầu Năm Góc cũng đang gia tăng việc sử dụng AI để mô phỏng các kịch bản chiến tranh. Năm ngoái, cơ quan này ký hợp đồng với công ty Strategy Robot nhằm phát triển hệ thống phân tích hàng loạt kịch bản quân sự có thể xảy ra, kể cả trong điều kiện thông tin chưa hoàn chỉnh.

Trước đây, sau khi thống nhất kế hoạch sơ bộ cho một chiến dịch, các chỉ huy quân sự thường phải mất nhiều tuần để xây dựng phương án chi tiết với sự tham gia của hàng chục chuyên gia từ các lĩnh vực tình báo, tác chiến, vũ khí và hậu cần. Mỗi cuộc họp có thể có khoảng 40 người tham dự và quá trình điều chỉnh kế hoạch thường kéo dài do sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các bộ phận.

Hiện nay, AI có thể xử lý nhanh các tương tác phức tạp và cập nhật ngay khi kế hoạch thay đổi, đồng thời tính toán tác động dây chuyền đến toàn bộ chiến dịch. Sau khi một cuộc tấn công diễn ra, công nghệ này cũng giúp đẩy nhanh việc đánh giá thiệt hại thông qua phân tích hình ảnh.

Dù vậy, nhiều người vẫn hình dung AI trong chiến tranh như các robot chiến đấu trên chiến trường. Thực tế, ứng dụng phổ biến nhất hiện nay lại nằm ở các lĩnh vực tiêu tốn nhiều thời gian và nhân lực như tình báo, lập kế hoạch tác chiến và hậu cần.

Các mô hình AI của Lầu Năm Góc hiện được thiết kế cho các nhiệm vụ quân sự cụ thể và sử dụng dữ liệu liên quan nhằm giảm thiểu sai sót.

Tuy nhiên, hiệu quả của AI phụ thuộc rất lớn vào dữ liệu đầu vào. Trung tướng không quân Mỹ đã nghỉ hưu Jack Shanahan – cựu lãnh đạo bộ phận AI của Lầu Năm Góc – cho biết việc phát triển AI quân sự gặp nhiều khó khăn vì phần lớn dữ liệu huấn luyện hiện có đã lỗi thời hoặc thiếu rõ ràng.

Ông ví von Bộ Quốc phòng Mỹ giống như một “công ty phần cứng” của thời đại công nghiệp nhưng đang phải thích nghi để trở thành tổ chức vận hành trong kỷ nguyên kỹ thuật số, nơi phần mềm giữ vai trò trung tâm.

Chất lượng dữ liệu vẫn là rào cản lớn đối với việc ứng dụng AI trong quân sự. Việc phân tích hình ảnh, chẳng hạn, phụ thuộc vào chất lượng ảnh chụp – vốn có thể bị ảnh hưởng bởi thời tiết, môi trường hoặc góc chụp. Ngoài ra, dữ liệu thường phải kết hợp từ nhiều nguồn khác nhau như cảm biến, radar, tín hiệu nhiệt và quang phổ.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng ngay cả khi chiến dịch thành công hay thất bại, AI vẫn giúp cải thiện độ chính xác cho những mục tiêu tiếp theo.

Một yếu tố quan trọng mà AI chưa thể thay thế con người là khả năng phán đoán. Nhiều quan chức quân sự từng tham gia các dự án AI cảnh báo rằng việc phụ thuộc quá mức vào kết quả do AI đưa ra có thể dẫn đến những rủi ro nghiêm trọng.

Theo bà Probasco, việc giao toàn bộ quyết định cho AI là vấn đề đáng lo ngại và cần có các biện pháp kiểm soát chặt chẽ nhằm hạn chế rủi ro, đặc biệt khi hạ tầng công nghệ phục vụ các hệ thống này vẫn chưa được chuẩn bị đầy đủ.