Đầu tuần, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ yêu cầu các tập đoàn công nghệ cam kết “tự cung tự cấp” điện cho các trung tâm dữ liệu, với mục tiêu giảm áp lực chi phí lên người dân. Nhà Trắng cũng xác nhận sẽ triệu tập lãnh đạo các doanh nghiệp lớn như Amazon, Google, Meta, Microsoft, xAI, Oracle và OpenAI trong tuần tới để bàn về vấn đề này.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng giải pháp trên khó có thể xóa bỏ gánh nặng giá điện trong “giấc mơ AI” của Thung lũng Silicon. Theo họ, việc doanh nghiệp tự phát điện chỉ xử lý một phần bài toán, trong khi nhu cầu điện tăng quá nhanh còn thiết bị sản xuất điện lại không thể mua dễ dàng như “vé concert của Taylor Swift”.

Theo Viện Nghiên cứu Điện lực (EPRI), các trung tâm dữ liệu hiện tiêu thụ khoảng 4–5% tổng sản lượng điện Mỹ và có thể tăng lên 17% trong vòng bốn năm tới. Riêng bang Virginia – nơi tập trung dày đặc trung tâm dữ liệu – nhu cầu điện của nhóm này được dự báo sẽ tăng tới 57%.

Dữ liệu từ Cleanview cho thấy gần 680 trung tâm dữ liệu đang được lên kế hoạch xây dựng tại Mỹ, đòi hỏi lượng điện tương đương 186 nhà máy điện hạt nhân quy mô lớn. Nhiều cơ sở AI có mức tiêu thụ điện ngang với hàng triệu hộ gia đình.

Sự bùng nổ này gây sức ép lên toàn bộ chuỗi cung ứng điện, từ đường truyền tải, nhiên liệu, turbine khí, khoáng sản quan trọng đến quỹ đất sạch. Một trung tâm dữ liệu thường cần cả nguồn điện tái tạo không phát thải (gió, mặt trời) lẫn nguồn điện nền ổn định như điện khí. Tuy nhiên, thời gian chờ turbine khí hiện đã kéo dài tới 5 năm, khiến giá thiết bị tăng mạnh.

Ông Abe Silverman, chuyên gia năng lượng tại Đại học Johns Hopkins, nhận định các nhà máy điện mới không thể xây dựng đủ nhanh để theo kịp nhu cầu tăng vọt. Tình trạng khan hiếm turbine có thể châm ngòi cho một cuộc đua giá.

Theo Viện Nghiên cứu Năng lượng và Môi trường (EESI), việc xây dựng một nhà máy điện khí mới mất khoảng 4,5–6 năm, còn thời gian chờ turbine có thể lên tới 7 năm. Điều này đồng nghĩa nhiều dự án hiện nay khó vận hành trước năm 2030. Chi phí đầu tư một nhà máy điện khí chu trình hỗn hợp mới được dự báo có thể tăng gấp ba so với mức 1.100 USD/kW vào năm 2022.

Ngoài chi phí sản xuất, giá điện còn bao gồm khoản đầu tư cho truyền tải, phân phối và bảo trì hệ thống. Brandon Owens, nhà sáng lập công ty tư vấn năng lượng AixEnergy, cho rằng phần lớn áp lực chi phí hiện nay đến từ lưới điện, không phải khâu phát điện. Ngay cả khi trung tâm dữ liệu tự phát điện, họ vẫn phải trả chi phí liên quan đến hạ tầng chung.

Các dự án truyền tải cao thế, như dự án gần 12 tỷ USD của PJM, cũng sẽ được phân bổ vào hóa đơn tiền điện của người dân, dù trung tâm dữ liệu là bên hưởng lợi chính. Trong khi đó, giá điện do cơ quan quản lý cấp bang quyết định dựa trên chính sách địa phương và đề xuất của công ty điện lực, chứ không phải Nhà Trắng.

Một rủi ro khác nằm ở khả năng “giấc mơ AI” không đạt kỳ vọng. Bà Catherine Casomar (Better Data Center Project) nêu ví dụ: nếu một doanh nghiệp chi 3 tỷ USD nâng cấp lưới điện cho trung tâm dữ liệu nhưng dự án không hoàn thành hoặc tiêu thụ điện thấp hơn dự báo, chi phí có thể bị chuyển sang người dùng.

Tính đến cuối năm 2025, giá điện trung bình tại Mỹ đã lên 19 cent/kWh, tăng 27% so với năm 2019. Tại Virginia, mức tăng trong 5 năm qua lên tới 267%. Công ty phân tích thị trường ICF dự báo giá điện toàn quốc có thể tăng thêm 40% vào năm 2030 so với hiện tại.

Những con số này cho thấy, dù yêu cầu “AI phải tự cấp điện” được đưa ra với mục tiêu bảo vệ người tiêu dùng, thị trường điện Mỹ vẫn phải đối mặt với thách thức lớn từ tốc độ mở rộng chưa từng có của ngành trí tuệ nhân tạo.