Bất chấp những biến động địa chính trị phức tạp và chính sách bảo hộ gia tăng từ các thị trường lớn, hoạt động ngoại thương vẫn bứt phá mạnh mẽ với mức xuất siêu dự kiến đạt 22 tỷ USD. Thành tựu này không chỉ củng cố dự trữ ngoại hối và ổn định kinh tế vĩ mô mà còn tạo bệ phóng vững chắc cho các mục tiêu tăng trưởng cao hơn trong nhiệm kỳ tới, khẳng định vị thế ngày càng quan trọng của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Những con số ấn tượng và sự chuyển dịch cơ cấu bền vững

Tại hội nghị tổng kết ngành Công thương chiều 19/12, Thứ trưởng Bộ Công thương Phan Thị Thắng cho biết kim ngạch xuất khẩu năm 2025 ước đạt 470 tỷ USD, tăng trưởng 16% so với năm trước. 

Nhìn lại cả giai đoạn 2021-2025, xuất khẩu ghi nhận mức tăng trưởng bình quân 10,8%/năm, cao gấp đôi so với kế hoạch đề ra. Điểm sáng đáng chú ý là sự chuyển dịch cơ cấu mặt hàng theo hướng hiện đại, giảm dần tỉ trọng nguyên liệu thô và tăng cường các sản phẩm công nghệ, chế biến chế tạo. 

Việc duy trì xuất siêu liên tục trong suốt 5 năm, từ mức 3,19 tỷ USD năm 2021 lên con số 22 tỷ USD năm 2025, đã trở thành trụ cột quan trọng giúp nền kinh tế nâng cao sức chống chịu trước các cú sốc từ thị trường tài chính quốc tế.

Tuy nhiên, lãnh đạo Bộ Công Thương cũng thẳng thắn nhìn nhận những thách thức về tính bền vững. Hiện nay, kim ngạch xuất khẩu vẫn phụ thuộc đáng kể vào khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và một số thị trường chủ lực như Mỹ và EU.

 Các rào cản kỹ thuật về chuyển đổi xanh, phát triển bền vững và các vụ điều tra phòng vệ thương mại đang tạo ra áp lực lớn cho hàng hóa Việt Nam. 

Đặc biệt, giá trị gia tăng trong mỗi đơn vị sản phẩm xuất khẩu chưa đạt như kỳ vọng, đòi hỏi ngành công thương phải có những chiến lược đột phá hơn để nâng cao nội lực cho các doanh nghiệp trong nước.

Chiến lược thâm nhập thị trường ngách

Chuyên gia kinh tế, TS. Phạm Thành Nam đánh giá việc lọt vào top 15 cường quốc thương mại là một kỳ tích, nhưng ông cũng cảnh báo về sự phụ thuộc vào "công nghệ nguồn". Theo ông Nam, cơ cấu nhập khẩu của Việt Nam hiện vẫn tập trung quá lớn vào thị trường châu Á cho các mặt hàng trung gian, thay vì hướng mạnh vào các cường quốc công nghệ để phục vụ công nghiệp hóa. "Chúng ta cần tận dụng vị thế mới này để đàm phán các điều khoản có lợi hơn trong các hiệp định thương mại, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào tầng nấc cao của chuỗi giá trị, thay vì chỉ dừng lại ở lắp ráp", vị chuyên gia này nhận định.

Dưới góc độ kinh doanh quốc tế, bà Nguyễn Thu Trang, giám đốc một đơn vị tư vấn xuất khẩu cho rằng, các doanh nghiệp cần chủ động thích ứng với "luật chơi" mới về môi trường và lao động tại EU và Mỹ. Bà Trang khuyến nghị, thay vì cạnh tranh bằng giá ở các thị trường đại trà, doanh nghiệp nên tập trung khai thác các thị trường ngách và đầu tư cho các sản phẩm đạt tiêu chuẩn xanh. "Kỷ lục 920 tỷ USD là con số tự hào, nhưng sự thịnh vượng lâu dài nằm ở việc chúng ta sở hữu được bao nhiêu thương hiệu Việt trên kệ hàng thế giới. Doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy 'gia công theo đơn hàng' sang 'cung ứng giải pháp giá trị' để bền vững trước các rào cản thuế quan đối ứng trong tương lai," bà Trang nhấn mạnh./.