Sự chuyển dịch của những bánh răng thể chế

Quan sát kinh tế Việt Nam hơn hai thập kỷ, GS.TS Andreas Stoffers nhận định, giai đoạn hiện nay là bước đột phá trong tư duy quản lý. Thay vì các sáng kiến rời rạc, Việt Nam triển khai chương trình cải cách toàn diện thông qua "bộ tứ nghị quyết" của Bộ Chính trị (gồm các Nghị quyết số 57, 59, 66, 68-NQ/TW). Những văn bản này định nghĩa lại năng lực chiến lược quốc gia trong nền kinh tế thị trường hiện đại, giúp nâng cao khả năng chống chịu và củng cố niềm tin nhà đầu tư.

Sự thay đổi này cho phép Nhà nước tác động đến nền kinh tế thông qua nhiều kênh hiện đại hơn thay vì chỉ sở hữu doanh nghiệp. GS.TS Andreas Stoffers nhấn mạnh, vai trò của Nhà nước trong bất kỳ trường hợp nào cũng không đóng vai trò thay thế thị trường. Thay vào đó, hệ thống chính trị tập trung xây dựng năng lực để dẫn dắt, tiên phong tại những lĩnh vực then chốt.

Đồng quan điểm, PGS.TS Phạm Thế Anh, chuyên gia kinh tế trưởng, đánh giá việc xác định vai trò Nhà nước thông qua cơ chế "tạo điều kiện" là tư duy sắc bén. Trong thế giới đầy biến động, Nhà nước tập trung cung cấp hàng hóa công kèm hạ tầng chiến lược – những lĩnh vực mà thị trường khó tự đảm đương do thời gian thu hồi vốn dài. Việc rút dần khỏi những mảng kinh doanh thuần túy cạnh tranh sẽ giải phóng không gian cho khu vực tư nhân phát triển mạnh mẽ.

Số liệu từ Cục Thống kê thuộc Bộ Tài chính cho thấy sự ổn định vĩ mô đang tạo dư địa tích cực cho tăng trưởng dài hạn. Theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), việc minh bạch hóa thị trường nội địa là yếu tố quan trọng để hiện thực hóa các cam kết cải cách thể chế.

Chuyển đổi số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Một trong những thông điệp mạnh mẽ nhất từ thực tiễn cải cách là cam kết về tính minh bạch. GS.TS Andreas Stoffers chỉ ra rằng các nhà đầu tư quốc tế ghi nhận tiến bộ đáng kể trong việc đơn giản hóa thủ tục hành chính. Nguyên tắc trung lập cạnh tranh được thực thi giúp doanh nghiệp tư nhân không bị lép vế trước các ưu thế về tiếp cận tín dụng hay đặc quyền thủ tục.

Chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Trí Hiếu phân tích thêm, quản trị nguồn lực theo tinh thần mới giúp duy trì kỷ luật tài khóa. Tập trung nguồn vốn vào dự án nền móng như hạ tầng năng lượng, công nghệ lõi sẽ giảm bớt rủi ro cho khu vực tư nhân khi tham gia vào thị trường hạ nguồn. Đặc biệt, việc hình thành các trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng là đổi mới thể chế quan trọng, hỗ trợ các công cụ tài chính hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI), fintech và tài chính xanh.

Sự chuyển mình này còn thể hiện rõ nét qua TECHFEST Việt Nam 2025 – nền tảng đổi mới sáng tạo mang tầm quốc gia. Đây là minh chứng cho nỗ lực số hóa, tích hợp sâu công nghệ vào hệ thống kinh tế nhằm thoát khỏi bẫy cạnh tranh bằng chi phí lao động thấp. Việt Nam đang chuyển dịch từ mở rộng về lượng sang nâng cao giá trị gia tăng trong ngành sản xuất - chế tạo.

Trước đó, TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cũng từng khẳng định cải cách kinh tế phải đi đôi với cải cách thể chế thị trường. Việt Nam đang chủ động hoàn thiện mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với những bước đi thực chất. Khi vai trò "nhạc trưởng" của Nhà nước được định vị lại để tạo lập nền tảng, toàn bộ các thành phần kinh tế sẽ được cộng hưởng sức mạnh.

Sứ mệnh mới của quản trị quốc gia không phải chiếm lĩnh thị trường, mà là tạo môi trường đầu tư an toàn, minh bạch. Đây chính là "cú hích" để Việt Nam sẵn sàng cho các mục tiêu phát triển dài hạn đến năm 2030, tầm nhìn 2045./.