Từ chiếc bánh chưng đen của người Tày đến đĩa thịt gác bếp đậm đà của người Thái, mỗi món ăn đều mang trong mình một câu chuyện về văn hóa và lòng hiếu khách nồng hậu, khiến bất kỳ du khách nào ghé thăm cũng cảm thấy ấm lòng giữa tiết trời se lạnh.

Bánh chưng đen là một trong những lễ vật quan trọng nhất trên bàn thờ tổ tiên của người Tày, người Nùng trong dịp Tết. Màu đen huyền bí của bánh được tạo ra từ tro của cây muối rừng hoặc cây màng tang, hòa quyện với gạo nếp nương thơm dẻo và nhân đỗ xanh thịt mỡ tạo nên một hương vị thanh mát, độc đáo. Bên cạnh đó, thịt lợn, thịt trâu gác bếp – những món ăn vốn được dùng để tích trữ thực phẩm – nay trở thành đặc sản không thể thiếu trên mâm cỗ đãi khách. Vị cay tê của mắc khén, mùi thơm nồng của khói bếp quyện vào từng thớ thịt đỏ hồng tạo nên sức hấp dẫn khó cưỡng, nhất là khi nhâm nhi cùng chén rượu men lá nồng nàn.

Sâu trong những căn bếp nhỏ của người Mông, hương vị Tết còn được gọi tên bằng món mèn mén. Đây là món ăn làm từ hạt ngô được xay thủ công bằng cối đá, sau đó đồ qua hai lần lửa để đạt được độ tơi xốp, ngọt bùi. Mèn mén thường được ăn kèm với bát canh đắng hoặc thắng cố, tạo nên sự cân bằng hương vị khó quên. Với người dân bản địa, mèn mén không đơn thuần là lương thực, mà là biểu tượng cho sự kiên cường của con người trên vùng đá xám, chắt chiu từng hạt ngọc của đất để dâng lên tổ tiên trong ngày đầu năm mới.

Bên cạnh những món mặn, sắc màu Tết vùng cao còn rạng rỡ nhờ các loại bánh trái độc đáo như bánh dày của người Mông hay bánh khảo của người Nùng. Chiếc bánh dày trắng muốt, tròn trịa tượng trưng cho mặt trăng và mặt trời, được giã nhuyễn từ những hạt gạo nếp nương chọn lọc nhất. Tiếng chày giã bánh vang vọng khắp thung lũng như báo hiệu một mùa xuân no ấm đã về. Mỗi miếng bánh trao đi là một lời chúc phúc, là niềm tin về một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và gia đình hạnh phúc.

Trong không khí lễ hội mùa xuân, lòng hiếu khách của người dân vùng cao được thể hiện rõ nét qua tục mời rượu và chia sẻ thức ăn. Đối với đồng bào, khách quý đến nhà trong ngày Tết là điềm may mắn cho cả năm, vì vậy chủ nhà luôn dành những phần ngon nhất cho khách. Những bát thắng cố nóng hổi bên bếp lửa bập bùng hay những ống cơm lam thơm lừng không chỉ là thức ăn, mà là sợi dây kết nối tình cảm giữa chủ và khách. Sự giản dị nhưng nồng hậu trong cách đón tiếp đã biến mỗi bữa tiệc xuân ở bản làng trở thành một trải nghiệm văn hóa sâu sắc, giúp du khách cảm nhận được vẻ đẹp nhân văn rạng rỡ của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Hương vị Tết nơi đại ngàn không nằm ở những sơn hào hải vị xa hoa, mà kết tinh trong từng hạt nếp, thớ thịt và nụ cười hiền hậu của đồng bào. Những ngày xuân, chén rượu ngô nhâm nhi bên bếp lửa hồng giúp con người gần nhau hơn, xua tan cái lạnh giá của vùng cao. Khi ra về, thứ còn đọng lại trong lòng mỗi người không chỉ là vị cay của mắc khén, vị ngọt của cơm lam, mà còn là nỗi nhớ về những con người chân chất, sẵn lòng mở rộng cửa đón khách như người thân trong gia đình./.