Văn hóa - Sức mạnh mềm của dân tộc trong chiều dài lịch sử

Văn hóa từ lá chắn trường tồn của dân tộc đến mặt trận chiến lược trong thời đại Hồ Chí Minh

Hơn một nghìn năm Bắc thuộc là chặng đường lịch sử đầy thử thách, nơi văn hóa dân tộc Việt Nam phải đối mặt với nguy cơ đồng hóa gắt gao chưa từng có. Tuy nhiên, chính nhờ sức sống bền bỉ của nền văn hóa truyền thống, nhân dân ta vẫn kiên cường giữ gìn được tiếng nói, chữ viết, phong tục, tín ngưỡng, đạo lý và ý chí độc lập tự chủ. Sức mạnh nội sinh từ văn hóa ấy không chỉ giúp dân tộc đứng vững trước mọi âm mưu thâm độc của kẻ thù, mà còn trở thành cội nguồn của tinh thần yêu nước, bất khuất, đại đoàn kết trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước.

Đến thời đại Hồ Chí Minh, tầm nhìn chiến lược về văn hóa tiếp tục được nâng lên tầm cao mới. Ngay trước thềm cuộc kháng chiến chống Pháp lần thứ nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trì Hội nghị văn hóa toàn quốc với tư tưởng cốt lõi "Văn hóa soi đường cho quốc dân đi". Trong quan điểm của Người, văn hóa luôn gắn liền với sự nghiệp cứu quốc và kiến quốc, đồng thời khẳng định "Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận, anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy".

Hưởng ứng lời hiệu triệu đó, suốt hai cuộc kháng chiến trường kỳ, lớp lớp nghệ sĩ hoạt động trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật đã trực tiếp ra trận. Bút nghiên, cây đàn, giá vẽ hay máy quay đều trở thành những vũ khí sắc bén. Những vần thơ cổ vũ tinh thần, những giai điệu hào hùng mang đậm bản sắc văn hóa quân đội như "Tiến bước dưới quân kỳ" của nhạc sĩ Doãn Nho hay tinh thần "Tiếng hát át tiếng bom" đã tiếp thêm sức mạnh cho hàng triệu chiến sĩ vượt qua mưa bom bão đạn, làm nên những chiến thắng lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu.

Vị thế và giá trị của văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế

Không chỉ là vũ khí chiến thắng trong chiến tranh, văn hóa còn là nhịp cầu ngoại giao nhân dân hiệu quả, giúp thế giới nhìn nhận một Việt Nam đậm đà bản sắc, yêu chuộng hòa bình và khát vọng vươn lên. Những giá trị đó ngày càng được củng cố qua lăng kính của bạn bè quốc tế. Trong chuyến thăm Việt Nam, Tổng Giám đốc UNESCO Audrey Azoulay từng bày tỏ sự ngưỡng mộ sâu sắc đối với chiều sâu văn hóa và nền văn hiến hơn bốn nghìn năm lịch sử của đất nước hình chữ S, đồng thời thể hiện mong muốn chia sẻ tầm nhìn chiến lược về văn hóa ra toàn cầu.

Bên cạnh các giá trị di sản lịch sử, sức hút của văn hóa Việt Nam còn hiện diện rõ nét trong đời sống đương đại. Những bức tranh của các danh họa Việt Nam từ hàng trăm năm trước vẫn được định giá hàng triệu USD trên các sàn đấu giá nghệ thuật quốc tế. Trong nước, hàng loạt bài hát ra đời từ những năm tháng gian khó vẫn được hàng triệu người dân vang lên với niềm tự hào thiêng liêng.

Đặc biệt, sự chuyển biến tích cực trong các lĩnh vực sáng tạo thời gian gần đây đã minh chứng cho năng lực nội tại to lớn của người Việt. Những sản phẩm như bộ phim truyện lịch sử "Mưa đỏ" đạt doanh thu hơn 700 tỷ đồng tạo nên cơn sốt tại các rạp chiếu phim, hay những MV âm nhạc của nghệ sĩ Việt Nam thu hút hàng trăm triệu lượt xem trên nền tảng số, là minh chứng rõ ràng cho thấy sức sáng tạo văn hóa hoàn toàn có thể tạo ra sức hút lớn đối với công chúng trong và ngoài nước.

Điểm nghẽn cản trở hành trình biến văn hóa thành sức mạnh kinh tế quốc gia

Mặc dù sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa vô cùng phong phú và tiềm năng to lớn, thực tế cho thấy các thành công hiện tại phần lớn vẫn mang tính đơn lẻ, bộc phát theo từng hiện tượng cá nhân. Ngành công nghiệp văn hóa hiện tại mới chỉ đóng góp khoảng 4% GDP của cả nước, chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế vốn có. Nguyên nhân của thực trạng này xuất phát từ một số điểm nghẽn mang tính cấu trúc cần được giải quyết thấu đáo:

Thiếu hệ sinh thái công nghiệp văn hóa bài bản: Thị trường hiện nay vẫn thiếu một chuỗi giá trị khép kín từ khâu sáng tạo, sản xuất, truyền thông, phân phối đến bảo hộ bản quyền chuyên nghiệp, khiến nhiều sản phẩm văn hóa chưa duy trì được sức lan tỏa dài lâu.

Hạ tầng và công nghệ chưa bắt kịp xu thế: Các tổ hợp công nghiệp văn hóa quy mô lớn, hệ thống phân phối đạt chuẩn quốc tế hay việc ứng dụng công nghệ số vào quảng bá di sản và nghệ thuật còn nhiều hạn chế, làm giảm khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu.

Cơ chế chính sách và nguồn lực đầu tư: Khung pháp lý về tài chính, chính sách ưu đãi thuế, thu hút nguồn vốn tư nhân và việc định giá tài sản trí tuệ còn gặp nhiều vướng mắc, cản trở các nhà đầu tư dấn thân vào các dự án văn hóa lớn.

Sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao: Thị trường đang thiếu vắng đội ngũ sản xuất, quản lý văn hóa (producer), chuyên gia truyền thông quốc tế và kỹ thuật viên lành nghề đủ tầm vận hành những dự án văn hóa mang tầm vóc khu vực và thế giới.

Biến di sản thành tài sản: Định hình chiến lược sức mạnh mềm quốc gia

Văn hóa đã chứng minh được sứ mệnh lịch sử vẻ vang trong công cuộc dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. Trong giai đoạn phát triển mới, để văn hóa thực sự trở thành "sức mạnh mềm" toàn diện, đóng góp đắc lực cho sự thịnh vượng của đất nước, việc tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng và nhân lực là nhiệm vụ cấp bách. Chỉ khi xây dựng được một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa chuyên nghiệp, đồng bộ, chúng ta mới có thể đưa tinh hoa văn hóa Việt Nam vươn xa mạnh mẽ trên bản đồ thế giới.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại:

https://vtvgo.vn/video/catalog/list/ffc98a39-06ff-424b-a85f…lich-su--di-san-19,ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87.html