Nhắc đến Vịnh Xuân Quyền, phóng viên Lưu Phi của Đài Phát thanh Phật Sơn – vùng đất nổi danh với môn võ này – từng mô tả đây là hệ phái nguy hiểm nhờ sự linh hoạt, khả năng tung đòn cận chiến liên hoàn với tốc độ cao và uy lực mạnh. Trong thế kỷ 20, sự phát triển rực rỡ của Vịnh Xuân Quyền gắn liền với công lao của Diệp Vấn, người đưa môn võ từ phạm vi truyền thừa kín đáo trở thành một hệ phái nổi tiếng.

Trên màn ảnh, hình tượng Diệp Vấn do Chân Tử Đan thủ vai từng khiến khán giả ấn tượng khi đánh bại hàng loạt đối thủ đến từ nhiều môn phái Trung Quốc, Nhật Bản hay cả boxing Mỹ bằng lối đánh cận chiến dồn dập. Điện ảnh Trung Quốc cũng từng khai thác thành công sức hút của môn võ này.

Võ sư Diêu Trung Cường từng nhận xét Vịnh Xuân Quyền bề ngoài mềm mại nhưng ẩn chứa nội lực sâu sắc. Theo ông, triết lý của môn võ là lấy nhu chế cương, thuận theo tự nhiên, không đối đầu trực diện bằng sức mạnh thuần túy. Đó vừa là tinh thần võ học, vừa là nguyên tắc sống.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy tại Trung Quốc – cái nôi của nhiều môn võ truyền thống – Vịnh Xuân Quyền đang dần đánh mất vị thế trước các hệ phái hiện đại. Theo tờ The New York Times, hình ảnh thanh niên tụ tập ở công viên để săn Pokemon nhiều hơn tập võ phản ánh sự thay đổi trong thị hiếu. Võ thuật truyền thống, bao gồm Vịnh Xuân Quyền, không còn giữ được sức hấp dẫn như trước.

Ông Mak King Sang Ricardo, tác giả sách về lịch sử võ học Trung Quốc, cho rằng thời kỳ võ thuật truyền thống giữ vai trò quan trọng trong đời sống giải trí đã qua. Trước đây, sau giờ làm, người dân tìm đến võ đường, cùng sinh hoạt và tập luyện đến khuya. Giờ đây, không khí ấy chỉ còn là ký ức.

Trên blog Wingchundummy, câu hỏi “Vì sao Vịnh Xuân Quyền ngày càng lỗi thời?” được đặt ra. Một số ý kiến nhận định rằng dù có bề dày lịch sử và được phổ biến toàn cầu nhờ những biểu tượng như Diệp Vấn hay Lý Tiểu Long, môn võ này gặp khó trong việc duy trì hiệu quả ở môi trường chiến đấu thực tế, thi đấu thể thao và tự vệ hiện đại.

Một nguyên nhân khác được nhắc tới là phương pháp huấn luyện truyền thống thiếu tính đối kháng và sự va chạm thực tế. Nhiều võ đường vẫn tập trung vào các bài quyền, bài tập phối hợp định sẵn. Dù giúp cải thiện sự phối hợp và cảm giác kỹ thuật, các bài tập này không tái hiện được tính ngẫu nhiên và áp lực cao của thực chiến. Vì vậy, người tập ít có cơ hội kiểm nghiệm kỹ năng trước sự kháng cự toàn diện.

Trang Armorthoughts cũng cho rằng Vịnh Xuân Quyền truyền thống dựa nhiều vào các mô hình lặp lại như chuỗi đấm liên hoàn hay kỹ thuật “dính tay”. Những kỹ thuật này hiệu quả trong môi trường được thiết kế sẵn nhưng dễ trở nên dễ đoán nếu không được bổ sung bằng việc tiếp xúc đa dạng phong cách và áp lực thi đấu thực tế.

Tại Phật Sơn – nơi được xem là trung tâm phát triển mạnh nhất của Vịnh Xuân Quyền – từng có khoảng 100 trường dạy môn võ này tính đến năm 2013. Tuy nhiên, các mâu thuẫn nội bộ khiến cộng đồng không tạo được sự thống nhất, dẫn đến phân tán và suy yếu dần.

Lưu Vĩnh Phong, Chủ tịch Hiệp hội võ thuật Phật Sơn, từng nhận định cần đổi mới phương thức truyền dạy để phù hợp thời đại và thu hút giới trẻ. Dù vậy, những nỗ lực cải tiến vẫn chưa mang lại hiệu quả rõ rệt, một phần do tính thực chiến của Vịnh Xuân Quyền bị đánh giá không cao so với các môn đối kháng hiện đại.

Sự trỗi dậy của MMA đã làm thay đổi cách nhìn toàn cầu về một môn võ “hiệu quả”. Ở các đấu trường như Ultimate Fighting Championship, các kỹ thuật Brazilian Jiu-Jitsu, đấu vật, boxing hay kickboxing được kiểm nghiệm liên tục qua thi đấu. Trong khi đó, Vịnh Xuân Quyền không được xây dựng như một môn thể thao thi đấu, nhiều kỹ thuật còn bị xem là phạm luật (như đòn đánh vào mắt hay hạ bộ), nên khó hiện diện trong hệ thống thi đấu hiện đại.

Tổng thể, Vịnh Xuân Quyền cũng như nhiều môn võ cổ truyền Trung Quốc đang loay hoay tìm lại vị trí ngay tại quê nhà, chứ chưa nói đến đấu trường quốc tế. Họ phải đối mặt với nguy cơ bị xem là lỗi thời, thiếu tính thực chiến và kém hiệu quả so với các hệ thống huấn luyện hiện đại đề cao thể lực, khả năng thích ứng và kiểm tra áp lực.

Đặc biệt, việc Từ Hiểu Đông nhiều lần đánh bại các võ sư truyền thống trong các trận thách đấu những năm gần đây càng khiến hình ảnh võ học cổ truyền Trung Quốc chịu thêm hoài nghi, đặt ra bài toán khó cho quá trình phục hưng và phát triển trong tương lai.