Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) ngày 29/1 cho biết Tập đoàn Công nghệ và Khoa học Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC) cam kết phát triển “hạ tầng kỹ thuật số thông minh công suất gigawatt ngoài không gian” trong vòng 5 năm tới. Các trung tâm dữ liệu này được thiết kế để tích hợp điện toán đám mây, điện toán biên và các thiết bị đầu cuối, đồng thời kết hợp chặt chẽ năng lực xử lý, lưu trữ và băng thông nhằm xử lý hiệu quả dữ liệu truyền từ Trái Đất.

Động thái trên được đánh giá là tạo sức ép cạnh tranh với tham vọng của Elon Musk. SpaceX – công ty hàng không vũ trụ do Musk sáng lập – được cho là có kế hoạch sử dụng nguồn vốn từ đợt IPO dự kiến trị giá 25 tỷ USD trong năm nay để phát triển trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo, qua đó khắc phục hạn chế về nguồn điện dưới mặt đất.

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos tuần trước, Musk cho biết SpaceX có thể phóng trung tâm dữ liệu AI vận hành bằng năng lượng mặt trời trong vòng hai đến ba năm tới. Ông cho rằng đặt các tấm pin mặt trời trên quỹ đạo có thể tạo ra lượng điện gấp 5 lần so với trên Trái Đất, đồng thời giúp giảm chi phí vận hành AI.

Theo tài liệu chính sách của CASC công bố tháng trước, Trung Quốc cũng đặt mục tiêu chuyển nhu cầu năng lượng khổng lồ của AI lên không gian, thông qua các nhà máy điện mặt trời quỹ đạo công suất gigawatt, hướng tới xây dựng “Đám mây không gian” quy mô công nghiệp vào năm 2030. Mục tiêu này nằm trong định hướng của Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026–2030), trong đó việc kết hợp năng lượng mặt trời vũ trụ với điện toán AI được xem là ưu tiên quan trọng.

Reuters cho biết Musk còn đang cân nhắc tái cấu trúc hệ sinh thái công nghệ của mình, có thể hợp nhất SpaceX vào công ty AI xAI hoặc Tesla. Nếu diễn ra trước IPO, động thái này sẽ gom các nền tảng như chatbot Grok, mạng xã hội X, hệ thống vệ tinh Starlink và tên lửa SpaceX vào cùng một tập đoàn, tạo nền tảng thuận lợi hơn cho kế hoạch trung tâm dữ liệu ngoài không gian.

Không chỉ SpaceX, Blue Origin của Jeff Bezos cũng đang nghiên cứu công nghệ phục vụ trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo. Bezos dự đoán trong vòng 10–20 năm tới, các cơ sở ngoài không gian có thể vượt trội về chi phí so với trung tâm dữ liệu mặt đất nhờ tận dụng nguồn năng lượng mặt trời gần như liên tục và khả năng tản nhiệt trực tiếp vào không gian.

Mô hình trung tâm dữ liệu không gian có thể gồm nhiều vệ tinh liên kết với nhau để đáp ứng nhu cầu tính toán khổng lồ của các hệ thống AI như Grok hay ChatGPT. Những người ủng hộ cho rằng đặt cơ sở hạ tầng ngoài khí quyển giúp khai thác năng lượng hiệu quả hơn và giảm đáng kể chi phí làm mát – vốn chiếm tỷ trọng lớn tại các trung tâm dữ liệu trên mặt đất.

Tuy vậy, giới chuyên gia cảnh báo việc thương mại hóa mô hình này vẫn cần thêm nhiều năm. Các rào cản gồm rủi ro từ rác vũ trụ, bức xạ không gian, khó khăn trong bảo trì và chi phí phóng thiết bị. Deutsche Bank dự báo những dự án thử nghiệm quy mô nhỏ có thể xuất hiện vào giai đoạn 2027–2028 để đánh giá công nghệ và chi phí. Nếu thành công, các hệ thống lớn với hàng trăm hoặc hàng nghìn vệ tinh có thể được triển khai trong thập niên 2030.