Việc PBoC kích hoạt tính năng trả lãi cho đồng nhân dân tệ kỹ thuật số (e-CNY) thoạt nhìn có vẻ chỉ là một điều chỉnh kỹ thuật. Tuy nhiên, đây thực chất là một thay đổi chiến lược, đưa Trung Quốc trở thành quốc gia đầu tiên triển khai CBDC có khả năng sinh lời cho người dùng đại trà.

Trong nhiều năm, các cuộc thảo luận về CBDC do Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) dẫn dắt đều nghiêng về quan điểm CBDC chỉ nên đóng vai trò như tiền mặt số và không trả lãi. Lý do chính là lo ngại một đồng tiền kỹ thuật số sinh lời có thể hút tiền khỏi hệ thống ngân hàng thương mại, gây bất ổn tài chính trong thời kỳ khủng hoảng.

Dù vậy, Trung Quốc đã chọn hướng đi khác. Giai đoạn đầu, e-CNY được thiết kế như một phần của nguồn cung tiền M0 – tương đương tiền mặt lưu thông – với mục tiêu thay thế tiền giấy, tiền xu. Dù sở hữu các tính năng công nghệ nổi bật như thanh toán ngay cả khi không có kết nối internet, cách định vị này khiến e-CNY chủ yếu phục vụ các giao dịch nhỏ lẻ, chưa trở thành công cụ tích trữ giá trị, dẫn đến mức độ bùng nổ sử dụng chưa như kỳ vọng.

Kể từ ngày 1/1/2026, việc e-CNY được trả lãi đánh dấu sự chuyển dịch sang vai trò tương đương nguồn cung tiền M1, bao gồm cả tiền gửi không kỳ hạn. Khi đó, e-CNY không chỉ là phương tiện thanh toán mà còn trở thành tài sản lưu trữ giá trị, hoạt động như một nghĩa vụ nợ của ngân hàng thương mại dưới sự giám sát của PBoC.

Sự thay đổi này mở rộng đáng kể phạm vi ứng dụng của e-CNY. Đồng tiền số này có thể được sử dụng để trả lương, chi trợ cấp xã hội, thanh toán hợp đồng và đặc biệt là phục vụ quản lý vốn lưu động của doanh nghiệp – những lĩnh vực mà tiền mặt số thuần túy khó đáp ứng hiệu quả.

Theo số liệu PBoC công bố cuối tháng 12/2025, đến hết tháng 11/2025, hệ thống e-CNY đã xử lý hơn 3,4 tỷ giao dịch với tổng giá trị đạt 16.700 tỷ NDT (khoảng 2.380 tỷ USD), tăng hơn 800% so với năm 2023. Điều này củng cố vị thế của e-CNY là dự án CBDC có quy mô triển khai thực tế lớn nhất thế giới hiện nay.

Về tổ chức vận hành, Trung Quốc đã thành lập Trung tâm Quản lý và Vận hành e-CNY trong nước từ tháng 10/2025 để giám sát hạ tầng nội địa, đồng thời mở Trung tâm Vận hành Quốc tế tại Thượng Hải vào tháng 9/2025 nhằm phát triển các ứng dụng xuyên biên giới. Cả hai đơn vị này trực thuộc Viện Nghiên cứu Tiền tệ Kỹ thuật số của PBoC. Nhân sự dành cho dự án e-CNY cũng tăng mạnh, từ khoảng 40 người lên gần 300 người, cho thấy mức độ ưu tiên dài hạn.

Trong nước, e-CNY đang được tích hợp sâu vào hệ thống tài chính công. Chính phủ sử dụng đồng tiền này để chi trả hoàn thuế, bảo hiểm y tế và các khoản trợ cấp. Nhờ tính năng lập trình, nhà chức trách có thể chuyển tiền trực tiếp tới người thụ hưởng, theo dõi dòng tiền theo thời gian thực và giới hạn phạm vi chi tiêu. Dù giúp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách, điều này cũng làm dấy lên lo ngại về quyền riêng tư và khả năng giám sát giao dịch cá nhân.

Cơ chế trả lãi còn giúp e-CNY gia tăng sức cạnh tranh với các stablecoin tư nhân như USDT hay USDC. Dù tiền điện tử bị cấm giao dịch tại Trung Quốc đại lục, stablecoin neo theo USD vẫn có vai trò nhất định trong thanh toán xuyên biên giới. Tuy nhiên, điểm yếu của các stablecoin này là không mang lại lợi tức cho người nắm giữ, trong khi tổ chức phát hành lại hưởng lợi từ tài sản bảo chứng.

Với e-CNY, người dùng vừa có được tốc độ giao dịch, khả năng lập trình, thanh toán tức thì tương tự stablecoin, vừa có thêm lợi thế là được nhà nước bảo đảm và có lãi suất. Điều này đặc biệt hấp dẫn với các giám đốc tài chính doanh nghiệp, khi tiền nhàn rỗi chờ thanh toán có thể tạo thêm lợi nhuận thay vì nằm yên trong ví không sinh lời.

Theo ông Fan Wenzhong, Trưởng phòng Quốc tế của Ủy ban Điều tiết Ngân hàng Trung Quốc, đây là mô hình “lai công – tư”, kết hợp lợi thế công nghệ của stablecoin với cơ chế ổn định do chính phủ bảo trợ, qua đó giảm thiểu rủi ro cho người dùng so với thị trường stablecoin hoàn toàn tư nhân.

Bước sang năm 2026, PBoC được dự báo sẽ tiếp tục thúc đẩy tích hợp e-CNY sâu hơn vào hệ thống ngân hàng thương mại, mở rộng sử dụng trong thanh toán thương mại quốc tế và cạnh tranh trực tiếp với stablecoin bằng mức lãi suất tương đương tiền gửi không kỳ hạn.

Thách thức lớn nhất với các ngân hàng trung ương hiện nay không chỉ là số hóa tiền mặt, mà còn là tạo ra một đồng tiền số đủ tiện ích và lợi ích kinh tế để người dân tự nguyện sử dụng, ngay cả khi có nhiều lựa chọn thay thế. Với cơ chế trả lãi cho e-CNY, Trung Quốc đang tiến một bước dài trong cuộc đua đó.