Các nhà khoa học đang tiếp tục tìm kiếm những biện pháp giúp giảm nguy cơ mắc bệnh Alzheimer và các dạng sa sút trí tuệ ở người cao tuổi, trong đó có hướng nghiên cứu về tác dụng của các loại vaccine vốn được sử dụng để phòng bệnh truyền nhiễm. Một công trình đăng trên tạp chí Neurology ngày 1/4 đã tập trung đánh giá vaccine cúm và đi đến kết luận rằng người lớn tuổi tiêm vaccine cúm liều cao có nguy cơ mắc Alzheimer thấp hơn rõ rệt so với những người tiêm liều tiêu chuẩn.
Hiệu quả khác biệt giữa các loại vaccine cúm
Giáo sư Paul Schulz, chuyên gia thần kinh tại UTHealth Houston, cho biết nghiên cứu này là bước tiếp nối của công trình mà nhóm của ông thực hiện vào năm 2022.
Theo nghiên cứu trước đó, việc tiêm vaccine cúm hàng năm liên tục trong 6 năm có thể giúp giảm tới 40% nguy cơ mắc bệnh Alzheimer. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn đặt ra câu hỏi liệu hiệu quả này đến từ chính vaccine hay do “hiệu ứng người tiêm vốn khỏe mạnh hơn”, bởi nhóm người chủ động tiêm phòng thường có xu hướng duy trì lối sống lành mạnh, tập thể dục đều đặn, dùng thuốc đúng chỉ định và khám sức khỏe thường xuyên.
Trong một buổi thuyết trình khoa học, Giáo sư Paul Schulz nhận được câu hỏi về khả năng vaccine cúm có mức độ bảo vệ khác nhau tùy theo liều lượng sử dụng. Hiện nay, người trên 65 tuổi thường được khuyến cáo tiêm vaccine cúm liều cao, với hàm lượng mạnh gấp 4 lần vaccine tiêu chuẩn, nhằm bù đắp cho sự suy giảm miễn dịch theo tuổi tác. Tuy nhiên, không phải tất cả người cao tuổi đều được tiếp cận loại vaccine này.
Từ thực tế đó, nhóm nghiên cứu đặt ra vấn đề: trong số những người đã tiêm vaccine cúm, liệu vaccine liều cao có mang lại hiệu quả giảm nguy cơ Alzheimer vượt trội hơn so với liều thông thường hay không.
Kết quả phân tích dữ liệu của khoảng 200.000 người trên 65 tuổi cho thấy nhóm tiêm vaccine cúm liều cao giảm nguy cơ mắc Alzheimer khoảng 55%, trong khi nhóm tiêm vaccine liều tiêu chuẩn chỉ giảm khoảng 40%.
Đáng chú ý, hiệu quả bảo vệ của vaccine cúm liều cao được ghi nhận rõ ràng hơn ở nữ giới. Dù nguyên nhân cụ thể chưa được xác định, các chuyên gia cho rằng điều này có thể liên quan đến sự khác biệt trong hệ miễn dịch giữa nam và nữ. Nam giới thường có phản ứng miễn dịch bẩm sinh mạnh hơn, trong khi phụ nữ lại có phản ứng kháng thể nổi trội hơn, vốn là cơ chế hoạt động chính của vaccine. Nhóm nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng phụ nữ có thể tạo phản ứng miễn dịch mạnh hơn sau tiêm, từ đó làm tăng hiệu quả bảo vệ đối với bệnh Alzheimer.
Tiềm năng của vaccine trong phòng ngừa Alzheimer
Cho đến nay, cơ chế chính xác lý giải vì sao vaccine cúm có thể làm giảm nguy cơ mắc Alzheimer vẫn chưa được xác định chắc chắn. Tuy nhiên, các chuyên gia đã đưa ra một số giả thuyết đáng chú ý.
Theo đó, vaccine cúm liều cao tạo ra phản ứng miễn dịch mạnh hơn, giúp hạn chế nguy cơ nhiễm cúm hoặc làm giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh. Điều này đồng nghĩa với việc giảm tình trạng viêm toàn thân. Trong khi đó, viêm mạn tính và viêm thần kinh từ lâu được xem là những yếu tố có liên quan mật thiết đến sự hình thành và tiến triển của bệnh Alzheimer. Vì vậy, việc hạn chế viêm có thể góp phần làm giảm nguy cơ phát triển bệnh.
Một giả thuyết khác cho rằng vaccine có thể đóng vai trò “huấn luyện” hoặc điều chỉnh hệ miễn dịch theo hướng có lợi hơn cho não bộ, song điều này vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu chuyên sâu để kiểm chứng.
Bác sĩ Rehan Aziz, Phó chủ nhiệm đào tạo ngành tâm thần học tại Hackensack Meridian Jersey Shore University Medical Cente, đánh giá đây là một nghiên cứu rất đáng chú ý. Ông cho biết trước đó từng có dữ liệu cho thấy vaccine zona thần kinh có thể giúp giảm nguy cơ Alzheimer, và kết quả mới này tiếp tục gợi mở rằng vaccine cúm cũng có thể mang lại lợi ích tương tự. Theo ông, phát hiện trên tạo thêm cơ sở để khuyến nghị sử dụng vaccine cúm liều cao cho người cao tuổi, bởi lợi ích phòng ngừa Alzheimer cho thấy rõ rệt hơn so với loại vaccine tiêu chuẩn.
Trong khi đó, Bác sĩ Peter Gliebus, Trưởng khoa Thần kinh và Giám đốc chuyên môn Thần kinh nhận thức-hành vi tại Marcus Neuroscience Institute, thuộc Baptist Health South Florida, cũng nhận định nghiên cứu mang nhiều triển vọng nhưng cần được nhìn nhận thận trọng. Ông cho rằng hạn chế hiện nay nằm ở thời gian theo dõi còn ngắn, đồng thời dữ liệu chủ yếu dựa trên hồ sơ bảo hiểm và hồ sơ y tế nên chưa đủ để khẳng định mối quan hệ nhân quả tuyệt đối.
Theo đề xuất của ông, các nghiên cứu trong tương lai cần được triển khai với thời gian theo dõi dài hơn, thiết kế thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, đồng thời làm rõ cơ chế sinh học, mở rộng đối tượng nghiên cứu và kết hợp thêm các dấu ấn sinh học để đánh giá chính xác hơn tác động của vaccine cúm liều cao đối với quá trình suy giảm nhận thức ở người cao tuổi.
Bình luận
0