Trong những năm gần đây, điều trị đích trở thành cụm từ được nhắc đến nhiều trong lĩnh vực ung bướu bởi đây là phương pháp can thiệp hiện đại, mang tính cá thể hóa cao. Thay vì sử dụng hóa trị truyền thống tấn công đồng loạt cả tế bào ung thư lẫn tế bào khỏe mạnh, thuốc điều trị đích được thiết kế để nhận diện và tiêu diệt đúng những “điểm yếu” đặc hiệu của tế bào ung thư như gen đột biến, protein bất thường hoặc các tín hiệu tăng sinh riêng biệt.
Chính nhờ cơ chế này, liệu pháp đích giúp nâng cao khả năng kiểm soát khối u, đồng thời hạn chế đáng kể nhiều tác dụng phụ nặng nề thường gặp ở hóa trị như rụng tóc, suy kiệt, buồn nôn kéo dài hay suy giảm miễn dịch.
Thuốc đích hoạt động như thế nào?
Các chuyên gia ung bướu cho biết, thuốc điều trị đích có thể tác động lên ung thư theo nhiều cơ chế khác nhau.
Một nhóm thuốc sẽ khóa các tín hiệu sinh học bất thường vốn ra lệnh cho tế bào ung thư phát triển và nhân lên không kiểm soát. Khi con đường tín hiệu này bị chặn lại, tế bào ác tính sẽ chậm phát triển hoặc chết đi.
Một số thuốc khác có tác dụng ngăn hình thành mạch máu mới nuôi khối u. Khi nguồn cung cấp ô xy và dinh dưỡng bị cắt đứt, khối u sẽ khó tiếp tục lớn lên.
Ngoài ra, hiện nay còn có các thuốc dạng kháng thể đơn dòng hoặc thuốc liên hợp, giúp “gắn” hóa chất hoặc hoạt chất điều trị trực tiếp vào tế bào ung thư, giống như một mũi tên bắn trúng đích thay vì phát tán toàn cơ thể.
Với những ung thư phụ thuộc hormone như ung thư vú hoặc ung thư tiền liệt tuyến, thuốc đích còn có thể chặn hormone nuôi dưỡng tế bào ác tính, từ đó khiến khối u teo nhỏ dần.
Có phải mọi loại ung thư đều dùng được thuốc đích?
Câu trả lời là không.
Theo các bác sĩ chuyên ngành ung bướu, điều trị đích chỉ phát huy hiệu quả khi khối u mang “điểm đích” phù hợp. Điều này đồng nghĩa trước khi chỉ định thuốc, người bệnh phải được làm các xét nghiệm chuyên sâu để tìm dấu ấn sinh học, đột biến gen hoặc thụ thể đặc hiệu trên tế bào ung thư.
Nếu khối u không có đích tác động, thuốc gần như không mang lại hiệu quả.
Đây là lý do vì sao cùng mắc một loại ung thư nhưng có người đáp ứng rất tốt với thuốc đích, trong khi người khác lại không thể sử dụng phương pháp này. Việc lựa chọn thuốc hoàn toàn không thể dựa trên cảm tính hay mong muốn chủ quan mà phải căn cứ vào kết quả giải phẫu bệnh, sinh học phân tử và đánh giá toàn diện của bác sĩ.
Ưu điểm lớn nhưng không phải “thuốc tiên”
Điều trị đích được đánh giá là bước tiến lớn vì tính chính xác cao và ít gây độc tính toàn thân hơn hóa trị. Nhiều bệnh nhân nhờ thuốc đích có thể kéo dài thời gian sống, kiểm soát bệnh tốt hơn và duy trì chất lượng cuộc sống.
Tuy nhiên, phương pháp này vẫn tồn tại những giới hạn nhất định.
Thứ nhất là hiện tượng kháng thuốc. Sau một thời gian điều trị, tế bào ung thư có thể tiếp tục biến đổi để “né tránh” tác động của thuốc, khiến hiệu quả giảm dần hoặc mất hẳn.
Thứ hai, thuốc đích vẫn có thể gây ra các phản ứng phụ như tiêu chảy, phát ban da, viêm niêm mạc, tăng men gan, mệt mỏi hoặc rối loạn chuyển hóa, dù mức độ thường nhẹ hơn hóa trị.
Ngoài ra, chi phí điều trị đích hiện vẫn khá cao và không phải tất cả thuốc đều được bảo hiểm hỗ trợ hoàn toàn, tạo áp lực tài chính không nhỏ cho nhiều gia đình.
Người bệnh cần điều trị theo hướng cá thể hóa
Hiện nay, nhiều cơ sở chuyên khoa như Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội đang triển khai các xét nghiệm chuyên sâu nhằm xác định dấu ấn sinh học, từ đó xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng bệnh nhân. Đây được xem là xu hướng tất yếu trong ung thư học hiện đại: không có một công thức chung cho tất cả, mà mỗi người bệnh cần một chiến lược riêng.
Nói cách khác, thuốc điều trị đích không thể “trị” mọi loại ung thư, nhưng với đúng người, đúng bệnh và đúng thời điểm, đây có thể là một trong những vũ khí hiệu quả nhất giúp kéo dài sự sống và nâng cao hy vọng cho bệnh nhân trong cuộc chiến chống ung thư.
Bình luận
0