Sự bùng nổ của công nghệ chuỗi khối (blockchain) đã đưa tài sản mã hóa thoát khỏi ranh giới của những thử nghiệm kỹ thuật để trở thành một cấu phần không thể tách rời của tài chính toàn cầu. Tại Việt Nam, sau thời gian dài quan sát, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa (Nghị quyết 05). Đây được xem là cột mốc lịch sử, tạo hành lang pháp lý để minh bạch hóa các dòng vốn, bảo vệ nhà đầu tư, đồng thời khai thác tối đa tiềm năng của nền kinh tế số trong bối cảnh mới.
Chuyển dịch từ "vùng xám" sang bệ phóng kinh tế chiến lược
Trong những năm qua, Việt Nam luôn nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ chấp nhận tài sản mã hóa cao nhất thế giới. Theo dữ liệu từ Chainalysis, khu vực châu Á - Thái Bình Dương ghi nhận sự tăng trưởng đột biến về giá trị giao dịch trên chuỗi, từ mức 81 tỷ USD mỗi tháng vào giữa năm 2022 vọt lên 244 tỷ USD vào cuối năm 2024. Riêng tại Việt Nam, dòng vốn tài sản mã hóa chảy vào thị trường năm 2025 ước đạt trên 220 tỷ USD, tăng trưởng 55% so với năm 2024.
Thực tế này cho thấy nhu cầu sở hữu, giao dịch tài sản số của người dân và doanh nghiệp là rất lớn. Tuy nhiên, việc thiếu một khung pháp lý chính thức trước đây đã đẩy phần lớn các hoạt động này vào "vùng xám", gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước. Ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, nhận định Nghị quyết 05 chính là lời giải cho bài toán quản lý, giúp định hình một thị trường nội địa hoạt động có tổ chức.
Điểm cốt lõi của Nghị quyết 05 nằm ở việc định danh rõ ràng các thực thể tham gia. Các doanh nghiệp phát hành bắt buộc phải là pháp nhân thành lập tại Việt Nam, đồng thời tài sản mã hóa phải được bảo chứng bởi các tài sản thực (Real World Assets - RWA). Sự gắn kết giữa giá trị số và giá trị thực này giúp giảm thiểu tính đầu cơ ảo, tạo ra kênh huy động vốn thiết thực cho doanh nghiệp thông qua việc số hóa các tài sản như bất động sản, dự án năng lượng hay quyền sở hữu trí tuệ.
Dưới góc nhìn kinh tế học, TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, phân tích rằng việc chính thức hóa thị trường này mang lại lợi ích đa tầng. Việt Nam không chỉ tận dụng được lợi thế công nghệ để trở thành trung tâm Fintech của khu vực mà còn thúc đẩy sự minh bạch trong dòng vốn. Thay vì để dòng tiền chảy ra các sàn giao dịch quốc tế không kiểm soát, việc hình thành các sàn giao dịch nội địa theo chuẩn mực VASP (nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo) sẽ giúp nhà nước quản lý thuế hiệu quả và ngăn chặn các rủi ro về an ninh tài chính.
Cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và bảo mật an ninh quốc gia
Mặc dù mở ra không gian tăng trưởng mới, nhưng lộ trình phát triển thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam được xác định là "thận trọng để đi xa". Sự phát triển nóng của thị trường này luôn song hành với những bóng ma về tội phạm công nghệ cao. Số liệu từ Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) cho thấy giai đoạn 2019 - 2024 đã phát hiện gần 20.000 vụ lừa đảo mạng với thiệt hại lên tới 12.000 tỷ đồng. Phần lớn số tiền bất chính này được tẩu tán qua các sàn giao dịch tiền mã hóa xuyên biên giới.
Do đó, việc thiết lập các sàn giao dịch nội địa được cấp phép không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là nhiệm vụ an ninh. Khi các giao dịch thực hiện trên nền tảng tuân thủ pháp luật Việt Nam, quyền lợi của nhà đầu tư sẽ được bảo vệ bằng các chế tài dân sự và hình sự cụ thể. Điều này cũng giúp các cơ quan chức năng dễ dàng truy vết dòng tiền, phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bối theo các tiêu chuẩn quốc tế của FATF.
Ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, nhấn mạnh rằng sự thành công của mô hình thí điểm phụ thuộc vào khả năng thiết lập "bộ lọc" rủi ro. Việt Nam có thể tham khảo bài học từ Singapore trong việc áp dụng cơ chế cấp phép nghiêm ngặt, yêu cầu cao về năng lực tài chính và trình độ hiểu biết của nhà đầu tư. Việc số hóa tài sản thực (RWA) sẽ là hướng đi bền vững nhất, vì nó cho phép các nhà đầu tư nhỏ lẻ tiếp cận những dự án lớn với tính thanh khoản cao, đồng thời đảm bảo tài sản có giá trị nội tại thực sự.
Ở khía cạnh doanh nghiệp, tiềm năng của Việt Nam còn nằm ở nguồn nhân lực. Ông Lê Bảo Nguyên, Phó Tổng giám đốc SSI Digital, khẳng định đội ngũ kỹ sư công nghệ người Việt đang giữ vai trò quan trọng trong nhiều dự án blockchain toàn cầu. Khi có một hành lang pháp lý minh bạch như Nghị quyết 05, Việt Nam sẽ trở thành thỏi nam châm thu hút các chuyên gia, startup công nghệ quay trở về đóng góp cho quê hương. Đây chính là động lực để Việt Nam không chỉ là quốc gia tiêu thụ công nghệ mà còn trở thành bên dẫn dắt các nền tảng tài chính số trong tương lai.
Nghị quyết 05/2025/NQ-CP không đơn thuần là một văn bản quy phạm pháp luật thí điểm, mà là tuyên bố về sự sẵn sàng của Việt Nam trong cuộc đua kinh tế số. Bằng cách kết hợp giữa tư duy cởi mở đối với đổi mới sáng tạo và sự nghiêm ngặt trong quản trị rủi ro, Việt Nam đang từng bước biến tài sản mã hóa thành một công cụ hữu hiệu để khơi thông dòng vốn, thúc đẩy tăng trưởng bền vững và khẳng định vị thế trên bản đồ tài chính công nghệ thế giới./.
Bình luận
0