Một sự kiện quốc tế đáng chú ý về trí tuệ nhân tạo vừa khai mạc tại Tây Ban Nha – Hội nghị thượng đỉnh về trách nhiệm của AI trong quân sự. Tại đây, các bên thảo luận về quản lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và trách nhiệm khi triển khai AI vào các hệ thống quốc phòng.

Việc tăng cường quản lý AI trong quân sự được xem là cần thiết khi công nghệ này đang được ứng dụng ngày càng sâu rộng. Thị trường AI quân sự được dự báo có thể tăng gấp bốn lần, đạt khoảng 38,8 tỷ USD vào năm 2028. AI được kỳ vọng tạo ra thế hệ vũ khí mới có độ chính xác cao hơn, hệ thống tình báo hiệu quả hơn và giảm dần sự phụ thuộc vào con người.

Một ví dụ điển hình là đạn tuần kích Harop. Sau khi phóng, thiết bị này có thể tự hành tới khu vực mục tiêu đã định, bay chờ trong thời gian dài để quan sát và tìm kiếm mục tiêu phù hợp, thường là các hệ thống phòng không. Khi xác định mục tiêu, nó sẽ lao thẳng vào để phá hủy, thay vì thả vũ khí từ trên không.

Xu hướng phát triển và sở hữu các vũ khí có mức độ tự động hóa cao đang được nhiều lực lượng vũ trang trên thế giới theo đuổi. Ông Benjamin Jensen từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) nhận định tương lai chiến tranh sẽ chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ của các hệ thống không người lái, với số lượng robot vượt con người. Điều này kéo theo nhu cầu hợp tác quốc tế sâu hơn, không chỉ về hậu cần mà còn về tiêu chuẩn thiết kế chung để các hệ thống tự động có thể phối hợp tác chiến.

Dòng vốn đầu tư vào AI quân sự cũng đang gia tăng nhanh chóng. Mỹ được cho là đang thúc đẩy các chương trình quy mô lớn nhằm xây dựng mô hình tác chiến mới dựa trên AI, từ phân tích chiến trường, lập kế hoạch đến đảm bảo hậu cần. Bên cạnh đó, Trung Quốc, Nga và Anh cũng nằm trong nhóm quốc gia tích cực phát triển các hệ thống quốc phòng tự động tích hợp AI.

Theo ông Jensen, chi phí để xây dựng các đơn vị robot tự hành hoặc triển khai các “tác nhân AI” hỗ trợ lập kế hoạch quân sự hiện đã giảm đáng kể. Không chỉ các cường quốc mà cả những quốc gia thu nhập trung bình, thậm chí thấp, cũng như các nhóm cực đoan, có thể tiếp cận công nghệ này.

Tuy vậy, khung pháp lý cho AI quân sự vẫn còn nhiều khoảng trống so với tốc độ đầu tư và phát triển. Sự khác biệt quan điểm giữa các quốc gia về mức độ kiểm soát và trách nhiệm đang tạo ra khoảng cách lớn trong thảo luận quốc tế.

Một ví dụ là hợp đồng trị giá tới 200 triệu USD giữa Bộ Quốc phòng Mỹ và startup AI Anthropic đang gặp vướng mắc. Công ty này bày tỏ lo ngại công nghệ của mình có thể bị sử dụng vượt ngoài tầm giám sát của con người, trong khi phía Lầu Năm Góc cho rằng chỉ cần tuân thủ luật pháp Mỹ là đủ.

Những tranh cãi như vậy đang làm nóng thêm cuộc thảo luận toàn cầu về “trách nhiệm AI”, khi các hệ thống thông minh ngày càng có khả năng tham gia vào những quyết định sinh tử trên chiến trường, với tốc độ xử lý vượt xa khả năng phản ứng của con người.