Thực trạng nút thắt cổ chai và nỗi lo đứt gãy chuỗi cung ứng

Ghi nhận tại các cửa khẩu lớn trong những ngày cuối tháng 1 và đầu tháng 2 năm 2026, tình trạng ùn ứ hàng hóa là thực phẩm, phụ gia thực phẩm diễn ra cục bộ. Sự chồng chéo trong giai đoạn chuyển tiếp chính sách khi áp dụng các tiêu chuẩn mới của Nghị định 46 đã tạo ra một "nút thắt cổ chai" đáng ngại. Nhiều lô hàng nguyên liệu phục vụ sản xuất rơi vào tình trạng chờ đợi kiểm dịch kéo dài, gây áp lực chi phí lưu kho bãi và đe dọa trực tiếp đến kế hoạch kinh doanh của doanh nghiệp.

Đại diện Hiệp hội Thực phẩm cho biết, việc chậm trễ thông quan không chỉ gây thiệt hại về tài chính mà còn khiến doanh nghiệp mất uy tín nghiêm trọng với các đối tác cung ứng quốc tế. Trước tình thế cấp bách, sự xuất hiện của Nghị quyết số 09/2026/NQ-CP được ví như một quyết định "giải cứu" đúng thời điểm, tạo hành lang pháp lý để đưa hoạt động xuất nhập khẩu trở lại quỹ đạo ổn định.

Để hiện thực hóa tinh thần "giải cứu" từ Chính phủ, chiều ngày 5/2/2026, Cục Hải quan đã ban hành Công văn hỏa tốc số 9577/CHQ-GSQL với những chỉ đạo cực kỳ quyết liệt. Cơ quan này yêu cầu ưu tiên tối đa cho hàng thực phẩm, phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, áp dụng cho cả những tờ khai đang ký nhưng chưa được thông quan nhằm giải phóng nhanh lượng hàng tồn đọng.

Đồng thời, các đơn vị hải quan thiết lập chế độ trực chiến, bố trí lãnh đạo cùng công chức trực 24/7. Tại những điểm nóng như cửa khẩu Quốc tế Xa Mát, tinh thần hỗ trợ doanh nghiệp được đẩy lên cao nhất nhằm đảm bảo dòng chảy hàng hóa thông suốt bất kể ngày đêm. Chi cục trưởng các đơn vị phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước Cục trưởng nếu xảy ra tình trạng trì trệ, kéo dài thời gian làm thủ tục vô lý.

Cục Hải quan kích hoạt giải pháp khẩn cấp và trách nhiệm người đứng đầu

Ngay sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 09/2026/NQ-CP, mệnh lệnh hành động từ Cục Hải quan đã yêu cầu các Chi cục trực thuộc tại các cửa khẩu trọng điểm như Xa Mát, Tân Sơn Nhất, Cát Lái phải giải quyết dứt điểm các lô hàng tồn đọng. Công tác thông quan phải được thực hiện liên tục, đảm bảo ngay khi doanh nghiệp nộp hồ sơ hợp lệ theo quy định tạm thời, hàng hóa phải được giải phóng ngay lập tức.

Bên cạnh đó, việc áp dụng quy định có lợi cho doanh nghiệp được thực hiện đồng bộ, loại bỏ sự phân biệt giữa hàng cũ và hàng mới. Đối với các loại phụ gia thực phẩm, dụng cụ chứa đựng, thủ tục được giản lược tối đa theo khung pháp lý trước Nghị định 46. Mọi vướng mắc phát sinh phải được báo cáo về Ban Giám sát quản lý để xử lý trong vòng vài giờ đồng hồ, không để doanh nghiệp phải chờ đợi qua ngày.

Ông Nguyễn Văn Bình, Giám đốc Công ty Xuất nhập khẩu Thực phẩm Toàn Cầu, chia sẻ sự nhẹ nhõm khi 10 container nguyên liệu bị kẹt tại cảng suốt 2 tuần qua đã có hướng xử lý. Việc hải quan trực 24/7 giúp doanh nghiệp kịp đưa hàng vào dây chuyền sản xuất, tránh việc phải đền bù hợp đồng cho đối tác quốc tế do chậm trễ.

Đồng quan điểm, bà Lê Thu Hà, Đại diện Hiệp hội Thực phẩm Minh bạch, đánh giá cao sự quyết liệt của cơ quan hải quan trong việc thực thi Nghị quyết 09. Theo bà Hà, điều doanh nghiệp cần nhất lúc này là sự nhất quán giữa các chi cục để tránh tình trạng mỗi nơi hiểu một kiểu, đồng thời duy trì đường dây nóng để kịp thời tháo gỡ các khó khăn thực tế.

Dù các giải pháp hiện tại mang tính chất ứng phó khẩn cấp, nhưng nó phản ánh sự thay đổi lớn trong tư duy quản lý của ngành Hải quan: Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Việc tháo gỡ điểm nghẽn tại cửa khẩu không chỉ đơn thuần là giải phóng hàng hóa, mà còn là giữ vững mạch máu kinh tế và niềm tin của các nhà đầu tư vào môi trường kinh doanh tại Việt Nam.

Trong thời gian tới, Cục Hải quan cam kết tiếp tục phối hợp với các Bộ chuyên ngành tham mưu xây dựng khung pháp lý an toàn thực phẩm vừa đảm bảo tiêu chuẩn quốc tế, vừa phù hợp năng lực thực tế. Nỗ lực của cán bộ hải quan tại các cửa khẩu Xa Mát, Hữu Nghị và các cảng biển lớn đang góp phần quan trọng bảo đảm chuỗi cung ứng thực phẩm không bị gián đoạn, phục vụ nhu cầu sản xuất và tiêu dùng của nhân dân./.