Lễ hội đền Huyền Trân là hoạt động trọng tâm trong chương trình lễ hội mùa Xuân - Festival Huế 2026, thể hiện sự tri ân và tôn vinh công chúa Huyền Trân, nhân vật lịch sử có đóng góp quan trọng trong tiến trình mở rộng lãnh thổ, tạo dựng nền tảng cho vùng đất phương Nam của Tổ quốc.

Chương trình diễn ra với nhiều hoạt động phong phú, nổi bật là hoạt cảnh tái hiện câu chuyện công chúa chia tay người yêu, vượt hành trình vạn dặm sang Chiêm Thành làm dâu xứ người. Sự kiện thu hút đông đảo người dân và du khách đến dâng hương tại đền thờ, tưởng niệm hoàng đế Trần Nhân Tông và công chúa Huyền Trân.

Trước phần hội, ban tổ chức đã tiến hành đầy đủ các nghi lễ truyền thống theo phong tục, dâng hương cáo yết tiền nhân và cầu mong quốc thái dân an trong năm mới.

Theo ông Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế, lễ hội năm nay mang ý nghĩa đặc biệt khi đánh dấu tròn 720 năm hình thành và phát triển vùng đất Thuận Hóa - Phú Xuân - Huế. Thông qua các hoạt động nghi lễ và văn hóa, sự kiện góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và khơi dậy niềm tự hào dân tộc.

Bên cạnh nghi thức dâng hương, người dân và du khách còn được tham gia nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc như biểu diễn ca Huế, bài chòi, thư pháp, võ thuật, trò chơi dân gian, trình diễn nghề thủ công truyền thống và trưng bày tranh ảnh.

Theo sử liệu, công chúa Huyền Trân (1287-1340) là con gái vua Trần Nhân Tông. Năm 1306, vâng lệnh vua cha, bà kết hôn với vua Chăm Pa là Chế Mân. Cuộc hôn nhân chính trị này đã giúp thắt chặt bang giao giữa Đại Việt và Chăm Pa. Đổi lại, vua Chăm Pa dâng hai châu Ô và Lý (từ nam sông Hiếu, Quảng Trị đến bắc sông Thu Bồn, Đà Nẵng ngày nay) làm sính lễ, mở ra bước ngoặt lớn trong tiến trình mở cõi về phương Nam.

Sự kiện này được xem là cột mốc khởi nguồn cho vùng đất Thuận Hóa - Phú Xuân - Huế, đến nay đã tròn 720 năm.

Để tưởng nhớ công lao của công chúa, người dân đã lập đền thờ và lưu truyền nhiều giai thoại về bà. Năm 2006, tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế) khởi công xây dựng Trung tâm Văn hóa Huyền Trân dưới chân núi Ngũ Phong (phường An Cựu). Công trình hoàn thành năm 2007, trở thành địa chỉ văn hóa tâm linh phục vụ nhu cầu tham quan, chiêm bái của người dân và du khách.

Hằng năm, vào ngày mùng 9 tháng Giêng – ngày giỗ công chúa – thành phố Huế tổ chức lễ hội đền Huyền Trân tại trung tâm này nhằm tưởng niệm và tri ân người đã góp phần mở rộng bờ cõi Đại Việt.