Được xây dựng từ thế kỷ thứ IV đến thế kỷ thứ XIV, quần thể di sản này là minh chứng cho sự sùng bái các vị thần Ấn Độ giáo, đặc biệt là thần Shiva, và sự hưng thịnh của một nền văn minh đã từng rực rỡ bên bờ Biển Đông. Tuy nhiên, điều khiến du khách và các nhà khảo cổ kinh ngạc nhất chính là những ngôi tháp gạch vẫn đứng vững sau hàng nghìn năm dù không hề nhìn thấy bất kỳ dấu vết nào của chất kết dính.

Bí mật về kỹ thuật xây dựng của người Chăm là một trong những đề tài gây tranh cãi nhất suốt nhiều thập kỷ qua. Những viên gạch nung đỏ rực được mài phẳng mặt và xếp chồng lên nhau một cách khít khao đến mức ngay cả một tờ giấy mỏng cũng không thể lách qua. 

Nhiều giả thuyết đã được đưa ra, trong đó nổi bật nhất là việc sử dụng nhựa cây thực vật (đặc biệt là nhựa cây dầu rái) pha trộn với các hợp chất hữu cơ để làm chất kết dính tạm thời, sau đó toàn bộ công trình sẽ được "nung lại" hoặc để khô tự nhiên cho đến khi gạch và vữa hòa làm một khối nhất thống. Kỹ thuật này không chỉ giúp tòa tháp chịu được sức nặng khổng lồ mà còn ngăn chặn rêu mốc phát triển trên bề mặt gạch, giữ cho màu đỏ rực rỡ bền bỉ qua thời gian.

Nghệ thuật chạm khắc trực tiếp trên gạch cũng là một đỉnh cao sáng tạo của người thợ Chăm cổ. Thay vì chạm khắc trên các phiến đá rời rồi mới lắp ghép, người Chăm thường xây dựng phần thô bằng gạch trước, sau đó các nghệ nhân mới trực tiếp đục đẽo các hình tượng thần linh, vũ nữ Apsara hay các hoa văn dây leo tinh xảo lên bề mặt tường gạch.

Điều này đòi hỏi độ chính xác tuyệt đối và chất lượng gạch phải cực kỳ đồng nhất để không bị vỡ vụn trong quá trình thi công. Những bức phù điêu này không chỉ là vật trang trí mà còn là phương tiện truyền tải các quan niệm về vũ trụ luận và thần thoại Ấn Độ giáo, biến mỗi ngôi tháp thành một biểu tượng của ngọn núi Meru huyền thoại – nơi ngự trị của các vị thần.

Trải qua những tàn phá thảm khốc của chiến tranh và thiên tai, Thánh địa Mỹ Sơn hiện chỉ còn lại một phần nhỏ so với quy mô ban đầu, nhưng những gì còn sót lại vẫn đủ để nhân loại cúi đầu trước một trí tuệ kiến trúc siêu việt. Công tác bảo tồn hiện nay đang được thực hiện với sự hỗ trợ của các chuyên gia quốc tế, đặc biệt là sự kết hợp giữa kỹ thuật phục dựng thủ công và các công nghệ quét laser 3D để giữ gìn nguyên trạng các nhóm tháp A, B, C, D. Mỹ Sơn hôm nay không chỉ là một phế tích lịch sử, mà là một bảo tàng ngoài trời kể về sức mạnh của niềm tin tâm linh và khả năng chế ngự vật liệu của con người, mãi mãi là niềm tự hào của di sản văn hóa Việt Nam và thế giới.