Di sản việt nam qua lăng kính của giới học giả quốc tế

Tính liên tục của quyền lực và sức sống văn hóa

Điểm khiến các chuyên gia phương Tây kinh ngạc nhất khi nghiên cứu về di sản Việt Nam chính là "tính liên tục" hiếm có. Tại Hoàng thành Thăng Long, các tầng di tích xếp chồng lên nhau từ thời Đại La, Đinh, Lý, Trần đến Lê, Nguyễn đã tạo nên một cấu trúc khảo cổ học xuyên suốt hơn 13 thế kỷ. Đối với một nhà sử học, đây là hiện tượng độc đáo trên thế giới, nơi một địa điểm địa lý duy nhất giữ vai trò tâm điểm quyền lực chính trị và tâm linh không hề đứt quãng.

Sức sống mãnh liệt này không chỉ nằm ở những hiện vật dưới lòng đất mà còn ở khả năng "tự chữa lành" của văn hóa Việt trước những biến động khốc liệt. Di sản tại đây minh chứng cho một dân tộc luôn biết cách tiếp biến tinh hoa từ bên ngoài để bồi đắp vào bản sắc gốc, tạo nên một thực thể lịch sử vừa kiên cường, vừa linh hoạt.

Giải mã những thư viện đá giữa lòng di sản

Khi nhắc đến Thánh địa Mỹ Sơn, giới nghiên cứu quốc tế không chỉ nhìn thấy một quần thể đền đài tôn giáo mà còn xem đây là một "thư viện đá" khổng lồ. Sự giao thoa giữa văn hóa Ấn Độ Dương và nghệ thuật bản địa Chăm Pa đã tạo nên một phong cách kiến trúc độc bản. Đặc biệt, kỹ thuật xây dựng và chất kết dính thần kỳ giữa các viên gạch nung vẫn là một thách thức đối với khoa học vật liệu hiện đại năm 2025.

Mỹ Sơn là một ví dụ điển hình cho sự thành công của quá trình "địa phương hóa" các tôn giáo lớn. Nó mang tinh thần Ấn Độ giáo nhưng lại đậm đà bản sắc nghệ thuật Chăm – một sự kết hợp giữa triết lý phương Tây cổ đại và vẻ huyền bí phương Đông. Giá trị của Mỹ Sơn nằm ở chỗ nó lưu giữ những mật mã về một nền văn minh rực rỡ đã từng thịnh vượng bên bờ biển Đông.

Sức mạnh mềm và cầu nối văn hóa toàn cầu

Dưới góc nhìn phản biện, các chuyên gia cảnh báo về xu hướng "du lịch hóa" và làm mới di sản quá mức. Giá trị thực sự của di sản nằm ở tính chân thực (authenticity), ở những mảng tường rêu phong và cả những khiếm khuyết mà thời gian để lại. Trong năm 2025, việc ứng dụng công nghệ thực tế ảo và số hóa là bước tiến đáng ghi nhận, nhưng di sản không nên trở thành một "món hàng" được tân trang bóng bẩy để phục vụ thị hiếu nhất thời.

Bảo tồn thông minh là giữ được "độ lùi" của thời gian, để du khách khi đứng trước một công trình cổ có thể cảm nhận được sự trầm mặc của lịch sử thay vì một không gian trưng bày thiếu sức sống. Di sản cần được đối xử như một thực thể sống, nơi mỗi vết nứt đều kể một câu chuyện về sự tồn tại và hưng vong.

Trong mắt các chuyên gia quốc tế, di sản Việt Nam hiện đóng vai trò là "sức mạnh mềm" cực kỳ quan trọng. Việc một quốc gia trân trọng quá khứ là minh chứng cho một tương lai bền vững, tạo dựng niềm tin cho các đối tác toàn cầu. Di sản đang trở thành cầu nối, giúp thế giới hiểu rằng Việt Nam không chỉ có những trang sử chiến tranh mà còn sở hữu một nền văn minh rực rỡ và đầy trí tuệ.

Năm 2025, với sự cởi mở trong nghiên cứu và hỗ trợ từ công nghệ, những "di sản mở" của Việt Nam đang mời gọi nhân loại cùng tham gia giải mã. Mỗi khám phá mới dưới lòng đất hay trên những tháp đá cổ đều đang đóng góp thêm những chương mới vào cuốn biên niên ký chung của thế giới, khẳng định vị thế văn hiến của Việt Nam trên bản đồ văn hóa nhân loại./.