Suốt hơn một thập kỷ qua, con số 20 triệu đồng đã trở thành định mức quen thuộc đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam khi thực hiện các giao dịch mua bán hàng hóa, dịch vụ. Quy định này ra đời năm 2014, thời điểm mà hạ tầng ngân hàng số còn sơ khai và thói quen sử dụng tiền mặt vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối. Khi đó, ngưỡng 20 triệu đồng được coi là điểm cân bằng hợp lý để doanh nghiệp từng bước làm quen với phương thức thanh toán mới mà không gây sốc cho các hoạt động vận hành thường nhật.
Tuy nhiên, bước sang năm 2026, bức tranh kinh tế đã hoàn toàn thay đổi dưới tác động mạnh mẽ của làn sóng chuyển đổi số. Với sự bùng nổ của hạ tầng thanh toán điện tử, việc thực hiện một giao dịch qua mã QR hay chuyển khoản di động chỉ tính bằng giây với chi phí tối ưu. Trong bối cảnh đó, việc duy trì một ngưỡng thanh toán bằng tiền mặt quá cao vô hình trung lại tạo ra kẽ hở cho các giao dịch thiếu minh bạch, gây khó khăn cho công tác quản lý dòng tiền của cơ quan nhà nước. Thực hiện tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá chuyển đổi số quốc gia, hệ thống pháp luật thuế đã thực hiện một bước đi quyết liệt để phù hợp với thực tiễn mới.
Theo tinh thần của Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH14 và Nghị định số 320/2025/NĐ-CP, kể từ kỳ tính thuế năm 2025, các khoản chi từ 5 triệu đồng trở lên bắt buộc phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt mới được tính vào chi phí được trừ. Theo các chuyên gia kinh tế - tài chính, việc điều chỉnh giảm mạnh định mức tới 4 lần so với quy định cũ đã cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc siết chặt quản lý dòng vốn nội khối của doanh nghiệp.
Chuyên gia kinh tế Trần Mạnh Hùng đánh giá sự thay đổi này giúp cơ quan quản lý ngăn chặn tình trạng xé lẻ hóa đơn để hợp thức hóa việc thanh toán bằng tiền mặt nhằm mục đích trốn thuế hoặc thực hiện các giao dịch ngoài sổ sách. Đối với các khoản chi có giá trị dưới 5 triệu đồng, doanh nghiệp vẫn giữ được sự chủ động khi có thể lựa chọn thanh toán bằng tiền mặt nếu đáp ứng đủ hóa đơn, chứng từ hợp lệ theo quy định. Đây được coi là giải pháp hài hòa, vừa đảm bảo mục tiêu minh bạch hóa, vừa không gây áp lực quá lớn lên các khoản chi tiêu nhỏ lẻ thường xuyên của bộ máy hành chính doanh nghiệp.
Dù siết chặt định mức thanh toán, nhưng chính sách thuế mới vẫn cho thấy sự thấu hiểu thực tế khi thiết kế các điều khoản linh hoạt nhằm cởi trói cho chi phí vận hành. Điểm đáng chú ý nhất là việc chính thức chấp nhận các khoản chi do người lao động trực tiếp thanh toán bằng phương thức không dùng tiền mặt phục vụ sản xuất kinh doanh. Nếu nhân viên sử dụng phương tiện thanh toán cá nhân để chi trả cho các hóa đơn trên 5 triệu đồng, sau đó được doanh nghiệp hoàn trả qua tài khoản ngân hàng dựa trên quy chế tài chính rõ ràng, khoản chi đó vẫn được công nhận là chi phí hợp lệ.
Bên cạnh đó, các khoản chi công tác phí như tiền đi lại, tiền lưu trú và các phụ cấp liên quan cũng được quy định cụ thể hơn. Nếu doanh nghiệp thực hiện đúng theo quy chế tài chính nội bộ, các khoản chi này vẫn được khấu trừ thuế bình thường. Tuy nhiên, nếu một giao dịch đơn lẻ trong chuyến công tác có giá trị vượt ngưỡng 5 triệu đồng, điều kiện bắt buộc là phải sử dụng phương thức thanh toán điện tử. Những cải cách này giúp giảm bớt các thủ tục tạm ứng, hoàn ứng rườm rà, tạo điều kiện để doanh nghiệp vận hành trơn tru hơn trong kỷ nguyên số.
Ngoài ra, một trong những vấn đề nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp là việc trả lương cho người lao động. Đại diện Cục Quản lý, Giám sát Chính sách thuế, phí và lệ phí thuộc Bộ Tài chính khẳng định, pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp chỉ xác lập các điều kiện để tính chi phí được trừ chứ không can thiệp sâu vào hình thức hay kỳ hạn chi trả lương. Điều này có nghĩa là quyền tự chủ trong việc thỏa thuận trả lương bằng tiền mặt hay chuyển khoản vẫn thuộc phạm vi của pháp luật lao động và quy chế riêng của mỗi đơn vị.
Sự phân định rõ ràng này giúp bảo đảm quyền lợi cho các doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động thời vụ hoặc hoạt động tại những địa bàn mà hạ tầng dịch vụ ngân hàng còn chưa bao phủ hết. Nếu một khoản lương chi trả từng lần dưới 5 triệu đồng, doanh nghiệp hoàn toàn có thể dùng tiền mặt mà vẫn được ghi nhận vào chi phí hợp lệ nếu có bảng kê và chứng từ ký nhận đầy đủ. Điều này giúp chính sách mới vừa đạt được mục tiêu quản lý hiện đại, vừa giữ được tính thực tiễn và tính nhân văn đối với các đặc thù kinh doanh khác nhau.
Nhìn lại lộ trình 15 năm qua, từ Đề án thanh toán không dùng tiền mặt năm 2011 đến Công điện số 124 của Thủ tướng Chính phủ vào tháng 7/2025, có thể thấy một chiến lược xuyên suốt và nhất quán. Ngành Thuế hiện nay đang chuyển mình mạnh mẽ sang mô hình quản lý dựa trên dữ liệu lớn. Mọi giao dịch bất thường hoặc các nỗ lực cố tình thanh toán tiền mặt để trốn tránh nghĩa vụ thuế sẽ dễ dàng bị hệ thống giám sát tự động nhận diện và đưa vào diện thanh tra.
Việc hạ ngưỡng thanh toán xuống 5 triệu đồng cũng là cơ hội để doanh nghiệp tự nâng cao năng lực quản trị. Một hệ thống tài chính không dùng tiền mặt sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể nguồn lực vận hành, đồng thời xây dựng một hồ sơ tín nhiệm số minh bạch. Đây chính là tấm thẻ thông hành quan trọng nhất để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi từ ngân hàng và nâng cao uy tín trong mắt các đối tác quốc tế. Chính sách thuế mới, vì vậy, không chỉ đóng vai trò thu ngân sách mà thực sự đã trở thành công cụ kiến tạo cho một xã hội văn minh và phát triển bền vững./.
Bình luận
0