Có những cuộc khủng hoảng xuất hiện rất nhanh, nhưng phần lớn lại bắt nguồn từ những nghi kỵ không được hóa giải, tín hiệu không được giải mã đúng và các cơ chế phòng ngừa không được kích hoạt kịp thời. Một sự cố trên tuyến hàng hải có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, một điểm nóng khu vực có thể tác động đến giá năng lượng thế giới, và một tính toán sai lầm có thể đẩy khác biệt lợi ích thành đối đầu quân sự.
Trong phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh bối cảnh thế giới đang đối mặt nhiều bất định, không chỉ bởi các điểm nóng trước mắt mà còn bởi những nguyên nhân sâu xa làm gia tăng rủi ro đối với hòa bình, ổn định và phát triển. Từ đó đặt ra yêu cầu chuyển từ trạng thái ứng phó bị động sang kiến tạo chủ động, từ quản lý khủng hoảng sau khi xảy ra sang giảm thiểu rủi ro trước khi bùng phát.
Thông điệp cũng chỉ ra ba khủng hoảng nền tảng đang tác động đồng thời gồm: khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược. Những yếu tố này khiến môi trường quốc tế trở nên khó dự báo, khi luật lệ vẫn được nhắc tới nhưng sức ràng buộc suy giảm, cam kết thiếu nhất quán và sức mạnh có nguy cơ được đặt lên trên luật pháp quốc tế.
Trong bối cảnh đó, các quốc gia vừa và nhỏ thường chịu tác động đầu tiên và có thể bị đặt trước sức ép lựa chọn phe. Điều này làm gia tăng nguy cơ quay trở lại tư duy “cá lớn nuốt cá bé” trong những hình thức mới.
Vì vậy, việc điều chỉnh trật tự quốc tế cần dựa trên luật lệ, đối thoại, chia sẻ và tự kiềm chế, thay vì cưỡng ép, áp đặt hay tạo ra “sự đã rồi”. Đây được xem không chỉ là nguyên tắc ứng xử mà còn là yêu cầu từ thực tiễn quốc tế.
Bài phát biểu cũng nhấn mạnh bài học lịch sử của Việt Nam về giá trị hòa bình, trong đó hòa bình bền vững phải gắn với phát triển. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định “phát triển chính là nền tảng của an ninh bền vững”, được đúc kết từ thực tiễn phát triển đất nước.
Từ năm 1986, khi bắt đầu công cuộc Đổi mới trong bối cảnh kinh tế - xã hội khó khăn, Việt Nam đã trải qua quá trình chuyển đổi mạnh mẽ. Sau gần 40 năm, quy mô nền kinh tế đã đạt trên 500 tỷ USD, thu nhập bình quân đầu người khoảng 5.026 USD năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hơn 930 tỷ USD. Từ một quốc gia thiếu lương thực, Việt Nam trở thành nước xuất khẩu nông sản lớn và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Những kết quả này cho thấy phát triển không chỉ tạo tăng trưởng kinh tế mà còn củng cố an sinh xã hội, tăng cường quốc phòng - an ninh, nâng cao khả năng chống chịu quốc gia và vị thế quốc tế. Đồng thời khẳng định nếu quá trình phát triển bị gián đoạn, những bất ổn kinh tế có thể lan sang xã hội, chính trị và chiến lược.
Trong khi đó, ASEAN được nêu như một minh chứng về sức mạnh của đối thoại và hợp tác. Từ khu vực từng chia rẽ trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, ASEAN đã trở thành cộng đồng khoảng 700 triệu dân với GDP khoảng 4.000 tỷ USD, nằm trong nhóm trung tâm tăng trưởng năng động của thế giới. Thành công này đến từ việc quản trị khác biệt trong khuôn khổ luật lệ, thay vì xóa bỏ khác biệt.
Từ đó, thông điệp tiếp tục nhấn mạnh không để các tuyến kết nối trở thành đường ranh đối đầu, đồng thời phản ánh tính nhất quán trong tư duy đối ngoại của Việt Nam: đề cao lòng tin chiến lược, tôn trọng luật pháp quốc tế, không tham gia liên minh quân sự, không dựa vào nước này chống nước kia và không để Biển Đông trở thành điểm nóng xung đột.
Tư duy này đang được phát triển theo hướng quản trị khủng hoảng lòng tin chiến lược, giảm thiểu rủi ro từ sớm, từ xa, đồng thời mở rộng sang các thách thức mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, không gian mạng và an ninh thông tin.
Thông điệp cuối cùng nhấn mạnh yêu cầu về các cơ chế vận hành thực tế để giảm thiểu rủi ro trước khi khủng hoảng bùng phát, thay vì chỉ dừng ở tuyên bố nguyên tắc. Lựa chọn đặt ra là giữa cạnh tranh có kiểm soát và cạnh tranh thiếu kiểm soát, giữa chia rẽ và đối thoại, giữa nghi kỵ và trật tự dựa trên luật lệ và lòng tin.
Từ lịch sử đấu tranh và 40 năm Đổi mới, Việt Nam khẳng định hòa bình, ổn định và phát triển là những giá trị gắn bó chặt chẽ, chỉ có thể được bảo đảm bằng đối thoại, hợp tác và tôn trọng luật pháp quốc tế.
Bình luận
0