Quảng Ngãi - Bảo tồn văn hóa Chiêng ba

Bảo tồn Chiêng ba từ những giá trị truyền thống

Giữa đại ngàn Quảng Ngãi, tiếng Chiêng ba là một phần trong đời sống văn hóa của đồng bào H’Rê. Không chỉ ngân vang trong các dịp lễ, Tết, mừng lúa mới hay mừng làng no ấm, Chiêng ba còn gắn kết cộng đồng, thể hiện sự giao hòa giữa con người với tổ tiên và đất trời.

Tại xã Ba Vì, việc bảo tồn Chiêng ba được chú trọng thông qua hoạt động truyền dạy và thực hành trong cộng đồng. Một bộ Chiêng ba gồm ba chiếc, được gọi bằng những cái tên gần gũi là chiêng cha, chiêng mẹ và chiêng con. Mỗi chiếc chiêng góp phần tạo nên những thanh âm đặc trưng, gắn với đời sống tinh thần của người H’Rê qua nhiều thế hệ.

Để những giá trị ấy không bị mai một, địa phương đã mời các nghệ nhân trong và ngoài xã tham gia truyền dạy cho cộng đồng. Qua đó, người dân có cơ hội tiếp cận những bài bản truyền thống, học cách thực hành và hiểu hơn về ý nghĩa của tiếng chiêng trong đời sống văn hóa dân tộc.

Nghệ nhân ALANG HỨA, xã Ba Vì, tỉnh Quảng Ngãi chia sẻ: “Em có đi biểu diễn tất cả các khu du lịch để truyền lại cái văn hóa H’Rê để lưu giữ sau này... Và cũng nhờ các tiền bối đi trước truyền lại cho bọn em, bọn em cũng mong muốn được giữ văn hóa H’Rê sau này để truyền lại cho con cháu.”

Không chỉ truyền dạy trong cộng đồng, các nghệ nhân còn tham gia biểu diễn tại những khu du lịch. Nhờ vậy, tiếng chiêng có thêm không gian hiện diện, giúp du khách tiếp cận văn hóa bản địa và góp phần duy trì sức sống của di sản trong đời sống đương đại.

Người trẻ làm mới Chiêng ba, lan tỏa văn hóa H’Rê

Bên cạnh việc giữ gìn những bài bản xưa, bảo tồn Chiêng ba còn gắn với sự sáng tạo của thế hệ trẻ. Tại địa phương, các cách thức truyền dạy và trình diễn được điều chỉnh phù hợp hơn với người nghe hôm nay, nhưng vẫn dựa trên chất liệu âm nhạc truyền thống của đồng bào H’Rê.

Chị Trinh Sơn Uyên, Bí thư Chi đoàn thôn Hàng Gòn, xã Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi cho biết, trong quá trình truyền dạy, yếu tố truyền thống luôn được đặt lên hàng đầu. Đồng thời, người trẻ tìm cách lan tỏa Chiêng ba thông qua việc làm mới các bản nhạc trên nền chất liệu văn hóa H’Rê, trong đó có tiếng Ta Lêu, Gai Choi.

Cách làm này tạo sự kết nối giữa các thế hệ. Những giá trị được trao truyền từ người đi trước tiếp tục được tiếp nhận, thực hành và giới thiệu bằng hình thức gần gũi hơn với công chúng, nhất là giới trẻ.

Ông Thành Minh Thuận, Chủ tịch UBND xã Ba Vì, tỉnh Quảng Ngãi cho biết, địa phương hướng đến việc hiện đại hóa các bản phối để mở rộng đối tượng tiếp cận. Qua đó, nhiều người ở các độ tuổi khác nhau có thể biết đến Chiêng ba và hiểu hơn về giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào.

Địa phương cũng hướng tới xây dựng các hoạt động trải nghiệm văn hóa cồng chiêng phục vụ du khách. Đây là hướng đi giúp di sản có thêm cơ hội hiện diện trong đời sống, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia các hoạt động gắn với du lịch.

Bảo tồn Chiêng ba gắn với du lịch và sinh kế cộng đồng

Cùng với nỗ lực của nghệ nhân và người dân, các cơ quan, đơn vị đã hỗ trợ nhạc cụ, tổ chức tập huấn và hướng dẫn thực hành cồng chiêng, múa truyền thống. Những hoạt động này góp phần củng cố điều kiện để cộng đồng tiếp tục duy trì và phát huy các loại hình nghệ thuật dân gian.

Bên cạnh đó, địa phương kết nối các tour, tuyến du lịch với Măng Đen và duy trì biểu diễn văn hóa truyền thống phục vụ du khách. Nhờ vậy, Chiêng ba không chỉ được bảo tồn trong không gian sinh hoạt cộng đồng mà còn trở thành một trải nghiệm văn hóa dành cho khách tham quan.

Việc đưa di sản đến gần hơn với du khách mở ra cơ hội kết hợp bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch, tạo sinh kế cho người dân. Tuy nhiên, giá trị cốt lõi vẫn là giữ được bản sắc truyền thống, bảo đảm những bài bản và chất liệu văn hóa của người H’Rê tiếp tục được trao truyền qua các thế hệ.

Bà Phạm Thị Trung, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi đánh giá cao nỗ lực của các địa phương, trong đó có Ba Vì, trong việc bảo tồn nghệ thuật truyền thống và sử dụng hiệu quả nguồn lực hỗ trợ của Trung ương.

Đến nay, 4 đội Chiêng ba đã được thành lập, với hơn 60 nghệ nhân và người yêu chiêng tham gia. Các bài bản truyền thống được phục dựng, đồng thời cách trình diễn cũng được đổi mới để tăng sức hấp dẫn, đặc biệt với thế hệ trẻ.

Từ những nhịp chiêng vang lên trong lễ hội đến các buổi biểu diễn phục vụ du khách, hành trình bảo tồn Chiêng ba ở Quảng Ngãi cho thấy vai trò quan trọng của cộng đồng trong gìn giữ di sản. Khi nghệ nhân tiếp tục truyền dạy, người trẻ chủ động tiếp nối và địa phương tạo thêm không gian thực hành, tiếng Chiêng ba sẽ có thêm cơ hội ngân vang trong đời sống hôm nay và được trao truyền cho mai sau.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html