Nghiên cứu do ông Xing Lida, công tác tại Đại học Khoa học Trái đất Trung Quốc (Bắc Kinh), chủ trì, với sự tham gia của các nhà khoa học Mỹ và Canada. Kết quả được công bố trên tạp chí Palaeoentomology.
Mẫu vật là một cá thể thằn lằn có niên đại khoảng 99 triệu năm, được tìm thấy trong hổ phách khai thác tại bang Kachin (Myanmar), thuộc kỷ Phấn trắng giữa. Thời kỳ này, khu vực trên là hệ sinh thái rừng nhiệt đới đa dạng, nơi sinh sống của nhiều loài cổ đại.
Bên trong mảnh hổ phách là bộ xương thằn lằn thuộc phân bộ Anguimorpha. Nhóm nghiên cứu phát hiện điểm bất thường ở ngón chân: đầu xa của đốt xương thứ nhất tại ngón thứ tư và bề mặt khớp liền kề bị bào mòn không đều – dấu hiệu tương đồng với u xương ở động vật hiện đại.
Để xác định bản chất tổn thương, các nhà khoa học sử dụng công nghệ chụp cắt lớp vi tính vi mô (micro-CT), tái tạo hình ảnh 3D xuyên qua lớp nhựa hóa thạch. Kết quả cho thấy mô xương phình to, xuất hiện nhiều khoang dạng nang và quá trình phá hủy xương không kèm xơ cứng – đặc điểm gợi ý bệnh lý u xương.
Nhóm nghiên cứu tiến hành chẩn đoán phân biệt với hơn 30 tình trạng khác nhau như gãy xương, viêm nhiễm hay các loại ung thư xương ác tính như osteosarcoma, chondrosarcoma. Mẫu vật không có dấu hiệu hình thành can xương, không phản ứng màng xương điển hình của nhiễm trùng, cũng không biểu hiện phá hủy dữ dội như ung thư xương ác tính.
Từ đó, các nhà khoa học kết luận cá thể thằn lằn này mắc u tế bào khổng lồ (giant cell tumor – GCT), dạng u thường xuất hiện gần khớp ở động vật có xương sống hiện đại, kể cả động vật có vú.
Trước đây, khối u từng được ghi nhận trên hóa thạch khủng long, song đây là lần đầu tiên bệnh lý dạng u xương được xác định ở động vật có xương sống bảo quản trong hổ phách – môi trường nổi tiếng với khả năng lưu giữ cấu trúc ba chiều chi tiết.
Phát hiện được đánh giá có ý nghĩa lớn đối với lĩnh vực cổ bệnh học, cho thấy một số cơ chế bệnh học cơ bản có thể đã hình thành từ rất sớm và duy trì tương đối ổn định qua hàng chục triệu năm tiến hóa.
Theo ông Xing Lida, mỗi mảnh hổ phách giống như “viên nang thời gian” ghi lại lịch sử Trái đất, trong đó dấu vết bệnh tật là một phần đặc biệt của câu chuyện tiến hóa. Với sự hỗ trợ của công nghệ phân tích hiện đại, giới khoa học kỳ vọng sẽ tiếp tục tìm thấy thêm bằng chứng về bệnh lý ở sinh vật cổ đại, qua đó làm sáng tỏ mối liên hệ giữa bệnh tật xưa và nay.
Bình luận
0