Nhà khoa học Stephen Hawking từng sống chung với bệnh xơ cứng teo cơ (ALS) trong suốt 55 năm, trở thành một trong những người sống lâu nhất với căn bệnh thoái hóa thần kinh vận động phổ biến này. Tuy nhiên, phần lớn bệnh nhân ALS không may mắn như vậy, khi bệnh thường tiến triển nhanh và nhiều người qua đời trong vòng hai đến năm năm sau khi được chẩn đoán.

Hiện nay, ALS vẫn chưa có phương pháp chữa trị. Yếu tố di truyền chỉ chiếm khoảng 10% số ca mắc, trong khi phần lớn nguyên nhân vẫn chưa được xác định rõ.

Một nghiên cứu mới đăng trên tạp chí JAMA Neurology đã chỉ ra một yếu tố có thể góp phần gây bệnh cũng như ảnh hưởng đến tiến trình bệnh, đó là ô nhiễm không khí. Trong nghiên cứu này, Tiến sỹ Jing Wu và các cộng sự đã phân tích mức độ ô nhiễm không khí tại nơi ở của khoảng 10.000 người trong vòng 10 năm trước khi họ được chẩn đoán mắc ALS.

Nhóm nghiên cứu tập trung vào hai loại chất ô nhiễm ngoài trời phổ biến được cho là có tác động xấu đến sức khỏe: nitơ dioxide và bụi mịn. Bụi mịn gồm các hạt siêu nhỏ trong không khí, được phân loại theo kích thước như PM2.5 (≤2,5 micromet), PM10 (≤10 micromet) và PM2.5–10 (từ 2,5 đến 10 micromet).

Kết quả cho thấy, việc tiếp xúc lâu dài với ô nhiễm không khí, ngay cả ở mức tương đối thấp như tại Thụy Điển, cũng làm tăng nguy cơ mắc ALS từ 20–30%. Mối liên hệ này vẫn được ghi nhận khi so sánh giữa các anh chị em ruột, giúp loại trừ đáng kể các yếu tố di truyền và môi trường sống chung từ nhỏ.

Không chỉ làm tăng nguy cơ mắc bệnh, ô nhiễm không khí còn ảnh hưởng đến mức độ nghiêm trọng của ALS. Những bệnh nhân đã tiếp xúc nhiều năm với nồng độ PM10 và nitơ dioxide cao hơn có nguy cơ tử vong cao hơn hoặc phải sử dụng máy hỗ trợ thở.

Các chất ô nhiễm này thường phát sinh từ giao thông đường bộ gần nơi ở. Nhìn chung, nghiên cứu cho thấy ô nhiễm tại khu vực sinh sống, đặc biệt từ khí thải xe cộ địa phương, có thể gây tác động mạnh hơn so với bụi mịn từ xa.

Sau khi được chẩn đoán, những người tham gia nghiên cứu được đánh giá định kỳ khoảng sáu tháng một lần về tốc độ tiến triển bệnh, bao gồm các chức năng hành tủy, vận động tinh, vận động thô và hô hấp. Những bệnh nhân có tốc độ suy giảm nhanh hơn 75% so với nhóm còn lại được xếp vào nhóm tiến triển nhanh.

Kết quả cho thấy tiếp xúc lâu dài với ô nhiễm không khí liên quan đến nguy cơ bệnh tiến triển nhanh hơn, đặc biệt ảnh hưởng đến chức năng vận động và hô hấp, trong khi không ghi nhận tác động rõ rệt đến chức năng hành tủy.

Nguyên nhân của sự khác biệt này hiện vẫn chưa được làm rõ. Một giả thuyết cho rằng các phần khác nhau của hệ thần kinh có mức độ nhạy cảm khác nhau với ô nhiễm. Ngoài ra, ô nhiễm không khí vốn liên quan chặt chẽ đến các bệnh phổi mạn tính, suy giảm chức năng phổi và nhiễm trùng, những yếu tố có thể làm xấu thêm tiên lượng của bệnh ALS.

Nhóm nghiên cứu đã xem xét nhiều yếu tố gây nhiễu như thu nhập, trình độ học vấn, nghề nghiệp và việc sống ở khu vực đô thị hay nông thôn. Dù không có dữ liệu về hút thuốc hay ô nhiễm không khí trong nhà, các tác giả cho rằng không có bằng chứng cho thấy những yếu tố này đủ để lý giải kết quả nghiên cứu.

Theo các nhà khoa học, phát hiện này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về bệnh xơ cứng teo cơ, mà còn nhấn mạnh tác động nghiêm trọng của ô nhiễm không khí đối với sức khỏe con người. Việc cải thiện chất lượng không khí có thể mang lại nhiều lợi ích sức khỏe hơn chúng ta vẫn tưởng.