Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhận định nguy cơ Hantavirus bùng phát thành đại dịch toàn cầu hiện ở mức thấp. Tuy nhiên, đợt lây nhiễm virus Andes trên du thuyền MV Hondius đang làm gia tăng những lo ngại về khả năng ứng phó của thế giới trước các dịch bệnh mới nổi.
Theo WHO, đến ngày 12/5 đã ghi nhận 11 trường hợp liên quan đến ổ dịch trên tàu MV Hondius, gồm 9 ca xác nhận dương tính và 2 trường hợp nghi nhiễm. Trong số này có ít nhất 3 người tử vong.
Toàn bộ hành khách và thủy thủ đoàn từng có mặt trên tàu đang được theo dõi y tế nghiêm ngặt. Nhiều người phải cách ly tới 42 ngày do thời gian ủ bệnh kéo dài của virus.
Sau khi rời tàu trở về nơi cư trú, các ca bệnh mới tiếp tục xuất hiện tại nhiều quốc gia. Mới đây, giới chức Canada xác nhận thêm một hành khách dương tính với virus Andes. Hiện hơn 120 hành khách đang được giám sát y tế tại nhiều nước, trong đó có công dân Australia và New Zealand đang thực hiện cách ly gần thành phố Perth.
Virus Andes được xem là một trong những chủng Hantavirus nguy hiểm nhất vì có khả năng lây truyền từ người sang người – đặc điểm hiếm gặp trong nhóm virus này. Loại virus vốn lưu hành ở các quần thể động vật gặm nhấm tại Nam Mỹ và thường lây sang người qua tiếp xúc với chất thải hoặc dịch tiết của chuột mang mầm bệnh.
Các chuyên gia nhận định vụ bùng phát trên MV Hondius có một số điểm tương đồng với giai đoạn đầu của đại dịch COVID-19 khi đều bắt nguồn từ hiện tượng lây truyền từ động vật sang người, xảy ra trong môi trường khép kín và liên quan đến hoạt động di chuyển quốc tế.
Tuy nhiên, WHO khẳng định khả năng Hantavirus gây ra đại dịch tương tự COVID-19 là rất thấp. Theo Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus, virus Andes không phát tán mạnh qua không khí như SARS-CoV-2 hay virus cúm.
Maria Van Kerkhove cho biết phần lớn các trường hợp lây truyền từ người sang người trong các đợt bùng phát trước đây chỉ xảy ra giữa những người có tiếp xúc rất gần.
Theo giới dịch tễ học, một trong những yếu tố hạn chế khả năng bùng phát đại dịch của Hantavirus là người bệnh thường chỉ có khả năng lây truyền khi đã xuất hiện triệu chứng rõ rệt. Khi bệnh phát tác, tình trạng sức khỏe thường chuyển nặng nhanh, làm giảm khả năng tiếp xúc cộng đồng và cơ hội lây lan tiếp theo.
Vincent Racaniello nhận định các tác nhân dễ gây đại dịch thường có khả năng tồn tại âm thầm trong cơ thể người bệnh trước khi phát triệu chứng. Hantavirus không sở hữu đặc tính này.
Dù vậy, tỷ lệ tử vong của virus Andes được đánh giá khá cao, dao động từ 21% đến 50% tùy từng đợt bùng phát. Thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ 7 đến 39 ngày, trung bình khoảng 18 ngày, khiến công tác theo dõi và cách ly trở nên phức tạp hơn.
Mặc dù nguy cơ đại dịch được đánh giá thấp, nhiều chuyên gia cho rằng ổ dịch trên MV Hondius vẫn là lời cảnh báo nghiêm túc đối với hệ thống y tế toàn cầu.
Theo các nhà khoa học, vụ việc cho thấy một loại virus có nguồn gốc từ động vật hoàn toàn có thể nhanh chóng xuất hiện tại nhiều quốc gia thông qua hoạt động du lịch và giao thông quốc tế. Môi trường khép kín trên tàu du lịch tiếp tục được xem là điều kiện thuận lợi cho các bệnh truyền nhiễm lây lan.
Một bài viết đăng trên BMJ tháng 5/2026 cho rằng WHO cần điều chỉnh cách tiếp cận đối với các bệnh truyền nhiễm mới nổi có khả năng lây lan qua không khí.
Các chuyên gia đề xuất tăng cường sử dụng mặt nạ bảo hộ đạt chuẩn trong môi trường nguy cơ cao, cải thiện hệ thống thông gió tại bệnh viện, khu cách ly và các không gian công cộng; đồng thời mở rộng việc ứng dụng hệ thống lọc không khí HEPA nhằm giảm nguy cơ lây nhiễm.
Hiện WHO đang thúc đẩy triển khai phiên bản sửa đổi của Điều lệ Y tế Quốc tế và hoàn thiện Hiệp định Đại dịch toàn cầu nhằm tăng cường chia sẻ dữ liệu, cảnh báo sớm và hỗ trợ giữa các quốc gia khi xảy ra khủng hoảng y tế xuyên biên giới.
Tuy nhiên, tiến trình này đang gặp nhiều thách thức khi một số quốc gia phản đối các sửa đổi mới hoặc cắt giảm đóng góp tài chính cho WHO.
Bên cạnh đó, giới khoa học cảnh báo các hoạt động của con người như phá rừng, mở rộng sản xuất nông nghiệp, buôn bán động vật hoang dã và biến đổi khí hậu đang làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các bệnh truyền nhiễm mới từ động vật sang người.
Ngoài nguy cơ dịch bệnh, làn sóng tin giả và thông tin sai lệch trên mạng xã hội cũng được xem là một trong những thách thức lớn đối với công tác kiểm soát dịch. WHO cho rằng việc truyền thông minh bạch, kịp thời và chính xác có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hạn chế tâm lý hoang mang trong cộng đồng.
Các chuyên gia nhận định thế giới có thể đã tránh được một cuộc khủng hoảng y tế nghiêm trọng từ đợt bùng phát Hantavirus lần này. Tuy nhiên, nếu không tiếp tục đầu tư cho y tế dự phòng, hệ thống giám sát dịch tễ và hợp tác quốc tế, nhân loại có thể đối mặt với những thách thức lớn hơn từ các đại dịch trong tương lai.
Bình luận
0