Thói quen tiêu thụ nước ngọt có gas, thức ăn nhanh và chế độ ăn mặn đang khiến nguy cơ sỏi thận ở trẻ em tăng lên rõ rệt. Bệnh thường tiến triển âm thầm, dễ bị bỏ sót.

Vừa qua, các bác sĩ Khoa Thận Niệu, Bệnh viện Nhi đồng 2 đã tiếp nhận và điều trị cho một bé trai 12 tuổi nhập viện trong tình trạng đau bụng quặn từng cơn ở hông trái, kèm ói, tiểu đục và sốt nhẹ.

Kết quả thăm khám và xét nghiệm cho thấy bé có sỏi kẹt 1/3 dưới niệu quản trái, gây tắc nghẽn hệ niệu, dẫn đến nhiễm trùng tiểu kèm ứ nước thận trái. Bệnh nhi được điều trị ổn định nhiễm trùng và lên kế hoạch phẫu thuật nội soi lấy sỏi.

Theo BSCKII Phan Tấn Đức, Trưởng khoa Thận Niệu, trong vòng 3 năm gần đây, trung bình mỗi năm khoa tiếp nhận và điều trị khoảng 30 trường hợp sỏi đường tiết niệu ở trẻ em, trong đó gần 20 trường hợp phải can thiệp phẫu thuật.

“Tỷ lệ bệnh không cao nhưng điều đáng lo ngại là nhiều trẻ được đưa đến muộn, khi đã xuất hiện biến chứng như ứ nước thận, nhiễm khuẩn tiết niệu nặng, thậm chí suy giảm chức năng thận”, bác sĩ cho biết.

Ở trẻ em, sỏi đường tiết niệu có thể hình thành tại thận, niệu quản, bàng quang hoặc niệu đạo và gây đau bụng. Tuy nhiên, không ít phụ huynh chủ quan cho rằng trẻ chỉ bị đau bụng thoáng qua hoặc viêm đường tiểu đơn giản, tự mua thuốc điều trị mà không đưa trẻ đi khám sớm.

Tùy vị trí và kích thước, sỏi có thể gây đau hông lưng hoặc vùng bụng dưới, đau quặn từng cơn, tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu đục hoặc tiểu ra máu. Một số trẻ chỉ có biểu hiện mơ hồ như hay quấy khóc, biếng ăn, sốt không rõ nguyên nhân.

Ở những trường hợp nhẹ, trẻ có thể được điều trị nội khoa hỗ trợ tống sỏi. Một số trường hợp khác cần can thiệp bằng các phương pháp như tán sỏi qua da, nội soi niệu quản – bàng quang hoặc phẫu thuật khi bệnh diễn tiến phức tạp.

Việc trì hoãn thăm khám khiến sỏi ngày càng lớn, gây bít tắc dòng nước tiểu, làm tổn thương thận và để lại hậu quả lâu dài cho sức khỏe của trẻ.

Theo PGS.TS Phạm Ngọc Thạch, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 2, sỏi đường tiết niệu ở trẻ em có xu hướng gia tăng do chế độ ăn mặn, uống ít nước, lạm dụng thức ăn nhanh, nước ngọt có gas và tình trạng nhiễm khuẩn tiết niệu tái đi tái lại.

Nếu sỏi không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ứ nước thận kéo dài, nhiễm khuẩn thận – bể thận, tăng huyết áp, suy thận mạn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển thể chất và chất lượng sống của trẻ sau này.

Do đó, việc phát hiện sớm giúp quá trình điều trị ít xâm lấn hơn, hạn chế phải phẫu thuật, giảm đau đớn cho trẻ và giảm nguy cơ tổn thương thận vĩnh viễn.

Các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh cần cảnh giác với các dấu hiệu bất thường như tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu khó, tiểu đục, tiểu ra máu hoặc nước tiểu có mùi hôi. Bên cạnh đó, không nên bỏ qua các cơn đau bụng, đau vùng hông lưng, thường xuất hiện theo từng cơn quặn.

Trẻ có biểu hiện sốt, ớn lạnh, mệt mỏi, chán ăn, sút cân không rõ nguyên nhân kèm triệu chứng đường tiểu cần được nghĩ đến khả năng sỏi hoặc nhiễm khuẩn tiết niệu và đưa đi khám sớm tại cơ sở có chuyên khoa Thận – Niệu Nhi.

Bố mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc giảm đau, kháng sinh hoặc các loại thuốc “lợi tiểu, tan sỏi” theo truyền miệng khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc sử dụng thuốc không đúng có thể che lấp triệu chứng, làm chậm trễ chẩn đoán và gây hại thêm cho thận của trẻ.

Ngoài ra, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa sỏi tiết niệu. Trẻ cần được khuyến khích uống đủ nước mỗi ngày, tăng cường rau xanh, trái cây tươi; hạn chế thức ăn quá mặn, đồ ăn nhanh và nước ngọt có gas.

Trẻ cũng nên hạn chế các thực phẩm lên men, thực phẩm hun khói vì những loại này có thể làm thay đổi môi trường chuyển hóa, góp phần thúc đẩy quá trình tạo sỏi. Chế độ ăn hàng ngày cần hạn chế thịt đỏ, hải sản, thực phẩm giàu phốt phát, thực phẩm chế biến sẵn, cũng như chế độ ăn quá nhiều muối và đường.

Bên cạnh đó, phụ huynh nên tập cho trẻ thói quen đi tiểu đều đặn, không nhịn tiểu; chú ý quan sát màu sắc và tần suất nước tiểu của con. Với những trẻ có tiền sử sỏi đường tiết niệu, nhiễm khuẩn tiết niệu tái diễn hoặc gia đình có người mắc sỏi thận, việc thăm khám định kỳ là cần thiết để phát hiện sớm nguy cơ.