Theo Quyết định số 13/2026, từ ngày 1/7, Việt Nam sẽ bắt đầu triển khai kiểm định khí thải đối với xe môtô, xe gắn máy đang lưu hành tại Hà Nội và TP.HCM. Đến ngày 1/7/2028, chính sách này được mở rộng ra các thành phố trực thuộc Trung ương khác gồm Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng và Cần Thơ. Từ 1/7/2030, việc kiểm định dự kiến áp dụng tại 28 tỉnh, thành trên cả nước, với khả năng triển khai sớm hơn tùy theo điều kiện từng địa phương.
Trong bối cảnh đó, kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia có lượng xe máy lớn đã lựa chọn các mô hình kiểm định khác nhau nhằm cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ môi trường và chi phí xã hội. Thay vì kiểm tra đồng loạt ngay từ đầu, nhiều nước áp dụng chính sách miễn kiểm định trong những năm đầu sử dụng, kết hợp kiểm soát chặt chẽ từ khâu sản xuất và chỉ tiến hành kiểm tra định kỳ khi phương tiện bắt đầu xuống cấp.
Tại Nhật Bản, xe máy được phân loại theo dung tích động cơ. Những xe trên 250 phân khối phải trải qua hệ thống kiểm định “Shaken”, với lần kiểm tra đầu tiên sau ba năm và định kỳ hai năm một lần sau đó. Trong khi đó, nhóm xe dưới 250 phân khối, chiếm phần lớn thị trường không phải kiểm định định kỳ. Việc kiểm soát khí thải chủ yếu được thực hiện thông qua các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt áp dụng cho nhà sản xuất.
Ở Thái Lan, xe máy được miễn kiểm định trong 5 năm đầu kể từ khi đăng ký. Sau thời gian này, phương tiện phải kiểm tra định kỳ hàng năm khi gia hạn đăng ký. Quy trình kiểm định được thực hiện tại các trung tâm được cấp phép hoặc cơ quan quản lý, với các nội dung như kiểm tra khí thải, tình trạng động cơ, mức độ an toàn và khả năng vận hành. Chỉ những xe đạt yêu cầu mới được tiếp tục lưu hành.
Indonesia lại áp dụng cách tiếp cận khác. Trên phạm vi toàn quốc, nước này không bắt buộc kiểm định khí thải định kỳ đối với xe máy cá nhân. Thay vào đó, phương tiện được kiểm tra mỗi 5 năm khi gia hạn đăng ký, chủ yếu để đối chiếu số khung, số máy và xác nhận tính hợp pháp. Tuy nhiên, tại thủ đô Jakarta – nơi đối mặt với ô nhiễm không khí nghiêm trọng – chính quyền đã triển khai kiểm tra khí thải bắt buộc đối với các phương tiện trên 3 năm tuổi. Những xe không đạt tiêu chuẩn có thể bị xử phạt, bao gồm mức phạt lên tới 250.000 rupiah (khoảng 15 USD) đối với xe máy, cùng các biện pháp bổ sung như tăng phí đỗ xe.
Theo các chuyên gia kỹ thuật, việc miễn kiểm định trong 3-5 năm đầu xuất phát từ thực tế rằng các phương tiện mới vẫn hoạt động gần với trạng thái thiết kế ban đầu. Những bộ phận như kim phun nhiên liệu, bộ chế hòa khí, cảm biến oxy hay bộ chuyển đổi xúc tác vẫn vận hành ổn định, giúp quá trình đốt cháy nhiên liệu hiệu quả và giảm phát thải. Ngoài ra, xe mới thường đáp ứng các tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt như Euro 3, Euro 4 hoặc tương đương, nên việc kiểm định sớm không mang lại nhiều hiệu quả nhưng lại phát sinh chi phí và thủ tục.
Tuy nhiên, sau khoảng 3-5 năm sử dụng, hiệu suất kỹ thuật của xe bắt đầu suy giảm do hao mòn tự nhiên. Bộ chuyển đổi xúc tác giảm khả năng xử lý khí độc như CO và HC, hệ thống phun nhiên liệu và đánh lửa có thể hoạt động kém chính xác, trong khi bugi, lọc gió hay kim phun dễ tích tụ cặn bẩn. Những yếu tố này khiến quá trình đốt cháy kém hiệu quả, làm tăng mức tiêu hao nhiên liệu và lượng khí thải.
Bên cạnh đó, thói quen sử dụng phương tiện cũng ảnh hưởng đáng kể. Xe sau vài năm thường ít được bảo dưỡng định kỳ, thậm chí bị thay đổi kết cấu hoặc sử dụng phụ tùng không đạt chuẩn, dẫn đến phát thải cao hơn. Vì vậy, mốc 3-5 năm được nhiều quốc gia lựa chọn làm thời điểm kiểm định lần đầu, nhằm phát hiện sớm các phương tiện gây ô nhiễm, đồng thời đảm bảo sự cân đối giữa hiệu quả môi trường, chi phí xã hội và năng lực hệ thống đăng kiểm.
Bình luận
0