Một năm trước, một người đàn ông 66 tuổi ở Tuyên Quang được chẩn đoán ung thư thực quản giai đoạn 2 nhưng từ chối nhập viện vì lo ngại phẫu thuật và hóa trị. Ông chọn tự điều trị bằng thuốc nam. Ban đầu ăn ngon, ngủ tốt, tin thuốc có hiệu quả. Nhưng vài tháng sau, khối u di căn lan rộng, phá hủy nội tạng. Bác sĩ Ngô Văn Tỵ, khoa Ung Bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết: “Bệnh nhân hiện quá yếu, chức năng gan thận hỏng hoàn toàn. Chúng tôi chỉ còn điều trị triệu chứng và giảm đau trong những ngày cuối đời.”

Tương tự, một phụ nữ 43 tuổi mắc ung thư vú hai năm trước chỉ 2 cm nhưng tránh bệnh viện, uống thuốc nam theo lời truyền miệng. Khi quay lại viện, khối u phình to 20 cm, vỡ loét, hoại tử. Ê kíp phải phẫu thuật cấp cứu, cắt bỏ toàn bộ vùng tổn thương và ghép da đùi vào ngực.

Giải thích về hiện tượng ban đầu thấy khỏe, bác sĩ Dương Minh Tuấn, Bệnh viện Bạch Mai, chỉ ra cơ chế “đánh lừa cảm giác”: corticoid liều cao tạo cảm giác ăn ngon, ngủ ngon, giảm đau tức thì nhưng âm thầm phá hủy nội tạng, dẫn đến đái tháo đường, tăng huyết áp, loãng xương, loét dạ dày, suy tuyến thượng thận, mệt mỏi kéo dài. Khi ngừng thuốc, cơn đau trở lại dữ dội, khiến người bệnh tiếp tục tin tưởng vào các gói thuốc trôi nổi.

Nguy hiểm nhất là phenformin và glibenclamide – các hoạt chất hạ đường huyết nhanh bị trộn lén vào thuốc nam để tạo hiệu quả tức thì. Phenformin từng bị Mỹ cấm từ 1973 vì độc tính cao, gây tử vong do nhiễm acid lactic, nhưng vẫn lưu hành lén ở Việt Nam. Người tiểu đường dùng thuốc này đối mặt nguy cơ suy hô hấp, tụt huyết áp, rối loạn tri giác và tử vong nhanh.

Thị trường “thuốc gia truyền” tràn lan trên Facebook, TikTok, YouTube, quảng cáo nhắm đúng người bệnh và sử dụng từ ngữ đánh vào nỗi sợ như “dứt điểm”, “không tái phát”, khiến người dân dễ tin và chi tiền. Nhiều vụ án cho thấy thuốc trôi nổi chỉ là bột ngô, mật mía pha tân dược hoặc corticoid, đóng gói, gắn nhãn mác giả để bán kiếm lời.

Bác sĩ Ngô Văn Tỵ cảnh báo: “Thần dược trộn độc chất tạo bẫy giảm đau tức thì, dẫn đến cái chết âm thầm theo từng ngày. Người bệnh uống thuốc thấy khỏe, bỏ viện, bệnh nặng hơn, quay lại viện, suy kiệt rồi tử vong.”

Đông y vẫn có những bài thuốc lành tính, hiệu quả khi dùng đúng liều lượng, kiểm định đầy đủ. Vấn đề là các sản phẩm trôi nổi, không nhãn mác, không kiểm định, chứa độc chất hoặc nấm mốc aflatoxin, tiềm ẩn nguy cơ ung thư.

Chuyên gia khuyến cáo người dân: không phủ nhận y học hiện đại, không sợ phẫu thuật mơ hồ, và không đặt cược sinh mạng vào thuốc bột không rõ nguồn gốc. Việc này không chỉ mất thời gian, mà còn bào mòn sức chịu đựng cuối cùng của cơ thể.