Người Mông, Dao ở Sa Pa thu hàng chục tỉ đồng mỗi năm từ cây actiso

Theo bà Cao Thị Hòa Bình, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt, Bảo vệ thực vật và Chăn nuôi, Thủy sản tỉnh Lào Cai, địa phương đang triển khai kế hoạch phát triển dược liệu giai đoạn 2026-2030 với nhiều định hướng mới, trong đó lần đầu tiên xây dựng Bảo tàng Dược liệu số nhằm phục vụ quảng bá sản phẩm và phát triển du lịch.

Tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu hình thành vùng nguyên liệu và nhóm sản phẩm dược liệu chiến lược, gắn với chế biến sâu, chăm sóc sức khỏe và xuất khẩu.

Các loại dược liệu có tiềm năng xuất khẩu như quế, actiso, xuyên khung, sa nhân… sẽ được ưu tiên quảng bá, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn hóa chất lượng và mẫu mã để tiếp cận các thị trường như Nhật Bản và châu Âu.

Riêng với cây actiso, hiện Sa Pa có khoảng 50ha vùng trồng đạt chuẩn GACP WHO - tiêu chuẩn thực hành tốt trồng trọt và thu hái của Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Đây cũng là cây dược liệu đầu tiên tại địa phương đạt tiêu chuẩn này, được Công ty Traphaco phát triển trong suốt 25 năm qua.

Theo đơn vị thu mua, vùng trồng actiso tại Sa Pa hiện cung cấp khoảng 2.500 tấn lá tươi mỗi năm, giúp các hộ dân thu về hơn 5 tỉ đồng/năm.

Không chỉ lá tươi, các bộ phận khác như rễ, thân và hoa actiso cũng được thương mại hóa hiệu quả nhờ duy trì tiêu chuẩn WHO trong canh tác và thu hái. Tổng doanh thu từ toàn bộ vùng trồng actiso tại Sa Pa ước đạt khoảng 11,5 tỉ đồng mỗi năm.

Nguồn thu này đang tạo sinh kế ổn định cho hơn 150 hộ gia đình, trong đó khoảng 90% là đồng bào dân tộc thiểu số như Mông và Dao.

Nhờ hàm lượng hoạt chất cao, actiso Sa Pa hiện được sử dụng để sản xuất các dòng đông dược chất lượng cao. Sản phẩm cao actiso Sa Pa từ nguồn dược liệu này đã đạt chứng nhận OCOP 5 sao, góp phần hình thành chuỗi giá trị xanh từ vùng nguyên liệu đến sản xuất.

Ông Nguyễn Huy Văn, Phó tổng giám đốc Traphaco, cho biết các nghiên cứu thực tế cho thấy actiso trồng tại Sa Pa có hàm lượng hoạt chất cao hơn nhiều vùng khác, nhờ đó các sản phẩm đông dược từ nguồn nguyên liệu này đạt chất lượng ổn định và hiệu quả tốt.

Theo bà Cao Thị Hòa Bình, trong thời gian tới, Bảo tàng Dược liệu số của Lào Cai sẽ được xây dựng nhằm số hóa gần 1.000 loài dược liệu địa phương. Dự án hướng tới giới thiệu hệ sinh thái cây thuốc dưới tán rừng, trên đất lâm nghiệp và nông nghiệp, đồng thời gắn phát triển dược liệu với bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển du lịch sinh thái.