Từ lâu, nhiều nhà khoa học cho rằng suy giảm trí nhớ khi lão hóa chủ yếu liên quan đến việc lưu lượng máu lên não giảm hoặc các tế bào thần kinh bị thoái hóa theo thời gian. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới của nhóm khoa học tại Đại học Stanford (Mỹ) đã chỉ ra một cơ chế khác có thể góp phần gây ra tình trạng này: mối liên hệ giữa hệ vi sinh vật đường ruột và não bộ.

Trong nghiên cứu, các nhà khoa học tiến hành cấy vi sinh vật từ chuột già sang chuột non. Kết quả cho thấy những con chuột trẻ sau khi nhận hệ vi sinh này bắt đầu xuất hiện dấu hiệu suy giảm trí nhớ và gặp khó khăn trong các bài kiểm tra nhận thức.

Ngược lại, khi chuột già được sử dụng kháng sinh để làm giảm hệ vi sinh vật đường ruột, khả năng ghi nhớ của chúng được cải thiện đáng kể.

Qua phân tích, nhóm nghiên cứu xác định một loại vi khuẩn có tên Parabacteroides goldsteinii có liên quan đến hiện tượng này. Theo các nhà khoa học, khi cơ thể lão hóa, số lượng vi khuẩn này có thể tăng lên bất thường.

Loài vi khuẩn này được cho là giải phóng các axit béo chuỗi trung bình, từ đó kích hoạt thụ thể gây viêm GPR84 trong cơ thể. Phản ứng viêm này có thể làm suy yếu dây thần kinh phế vị – tuyến đường truyền tín hiệu quan trọng kết nối hệ tiêu hóa với não bộ, đặc biệt là vùng hồi hải mã, nơi đóng vai trò trung tâm trong việc hình thành và lưu trữ ký ức.

Khi sự kết nối này bị ảnh hưởng, các tín hiệu thần kinh liên quan đến việc hình thành ký ức mới có thể bị gián đoạn, khiến khả năng ghi nhớ suy giảm.

Một điểm đáng chú ý trong nghiên cứu là các nhà khoa học đã thử kích thích lại dây thần kinh phế vị bằng hai hoạt chất quen thuộc gồm capsaicin – hợp chất tạo vị cay trong ớt – và GLP-1, hoạt chất thường có trong một số loại thuốc hỗ trợ giảm cân như Wegovy.

Kết quả cho thấy cả hai hoạt chất này đều giúp cải thiện đáng kể khả năng ghi nhớ ở chuột già trong thí nghiệm.

Tuy vậy, các chuyên gia nhấn mạnh rằng kết quả nghiên cứu hiện mới dừng lại ở mức thử nghiệm trên động vật và cần thêm nhiều nghiên cứu trên người để xác nhận cơ chế này.

Nhà thần kinh học Haijiang Cai thuộc Đại học Arizona (Mỹ) cho rằng cần thận trọng khi diễn giải kết quả. Ông đặt câu hỏi liệu việc tiêu thụ nhiều thực phẩm cay có thể giúp cải thiện chức năng nhận thức ở người lớn tuổi hay không, đồng thời lưu ý rằng các nghiên cứu hiện tại trên người vẫn cho kết quả chưa thống nhất.

Theo nhà nghiên cứu Christoph Thaiss, sự khác biệt trong hệ vi sinh vật đường ruột có thể là một trong những yếu tố giúp giải thích vì sao có người ở tuổi 100 vẫn minh mẫn, trong khi một số người khác bắt đầu suy giảm trí nhớ từ tuổi trung niên.

Hiện nhóm nghiên cứu đang mở rộng khảo sát trên người để xác định liệu sự gia tăng của vi khuẩn Parabacteroides goldsteinii có liên quan trực tiếp đến tình trạng suy giảm nhận thức ở người cao tuổi hay không.

Nếu mối liên hệ này được chứng minh, việc điều chỉnh hệ vi sinh vật đường ruột thông qua chế độ ăn uống hoặc sử dụng các chế phẩm sinh học chuyên biệt có thể trở thành một hướng tiếp cận mới nhằm bảo vệ sức khỏe não bộ khi về già.

Trong khi chờ thêm bằng chứng khoa học, các chuyên gia khuyến nghị nên duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, giàu chất xơ và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn để hỗ trợ hệ vi sinh vật đường ruột, từ đó góp phần bảo vệ sức khỏe tổng thể và chức năng não bộ.